Биллур кўзли узук машмашаси

0

У довдираб қолди, аниқ довдиради. Нодиранинг кўзи Дилафрўзнинг алламбало тошлар қадалган кўйлаги ёки шу кўйлакка мос, яъни пошнасида ялтироқ «кўзча»лар порлаб турган туфлисига эмас, айнан бармоғидаги биллур кўзли узугига тушди. Тағин у Дилафрўзнинг қўлларини беихтиёр мўъжазгина сумкачаси остига бекитганини ҳам сезди. Ичида нимадир узилиб кетгандек бўлди. Лекин ўзини тутди.

— Тузукмисан, Нодира? Яхши юрибсанми? Акамлар, жиянларим… — Дилафрўз шошиб-пишиб сўрашар экан, овози ҳам титраб чиқди.

Нодира ўзини тутди. Агар олдинги тезоб, бировда гапи бўлса, айтиб олмагунча аламдан чиқмайдиган Нодира бўлганида эди, ҳозироқ Дилафрўзнинг ёқасига ёпишар: — Сени дўст деб юрсам, душманнинг ишини қилган экансан-да! «Сирим фош бўлмайди», деб ўйлаганмидинг? Йўқ, Худойим чевар, ҳамма нарсани ўрнига қўйиб қўяди. Суф-эй сендай ўртоққа», — дея аламидан чиқар эди.

Йўқ, кейинги олти ой мобайнида бошига тушган савдолар уни оғир-вазмин бўлишга, кўп нарсани ичига ютишга ўргатди. Шунинг учун ҳеч нарса бўлмагандек жилмайиб:

— Яхшимисан, Дилафрўз? Жуда очилиб кетибсан. Илоё, кўз тегмасин. Ҳамиша шунақа ёш, чиройли бўлиб юр! — деди-да, «Сизнинг столингиз ўттиз саккиз», дея тирсагидан тутган сарвқомат қиз тарафга қайрилди.

— Эссизгина, столинг бошқа экан. Ўтираверайлик-чи, балки, алмашиб олармиз, — деди Дилафрўз.

У ҳануз сумкачаси билан қўлини бекитиб турарди. Нодира ҳам сохта афсус билан:

— Шунақа экан… Столимиз бир бўлганда гаплашиб ўтирардик. Ҳа, майли, ростдан ҳам ҳали алмашиш имкони бўлар, — деди-да, қизга эргашди.

Нодира тепаси гуллар билан ясатилган бу кошонага кирган пайтида: «Нимага келдим ўзи? Таклифнома берди, ҳамма ҳам бунақа эҳтиромга лойиқ кўрилаётгани йўқ-ку, деб югуриб келавердинг», дея ўзини койиган бўлса, ҳозир Дилафрўзни кўргач, келганига суюнди. Демак, жонажон ўртоғи уни тугаганлар қаторига қўшиб қўйибди-да.

«Нодиранинг ўғли тўрт девор ичига кириб кетди. Энди унинг юзи қора бўлди, уни нуфузли аёллар саноғидан чиқариб ташлайди», деб ўйлабди-да. Чучварани хом санабди. Ҳали-бери Нодиранинг шохи синмайди. Уни давралар тўридан пойгакка тушириш хамирдан қил суғургандек осон иш эканми?!

Нодира тадбир муносабати билан ўзига оро берган аёллар даврасида ўтирар экан, ён-верига қараб, Дилафрўзни қидирди.

«Мен уни кўрмаётган бўлсам-да, у мени кўриб ўтирганига ишончим комил. Юраги потирлаётганмикин? Олдимда ёлғони фош бўлиб, обрўсизланганидан сиқиляптимикин ё «Бопладим, ажаб бўлди», деяётганмикин?»

Ҳамма жой-жойига ўтиргач, сана муносабати билан ташкил қилинган тантана бошланди. Бири-биридан сермазмун нутқлардан сўнг санъаткорларга навбат берилди. Нодира атрофидаги гулдай тебранаётган аёлларга қараб ўтирар, фикрини жамлашга уринар, лекин хаёллари сочилиб кетаверарди…

«Ўғил-қизимдан тиндим.  Энди бемалол яйраб юрсам бўлади…»

Ҳарҳолда, Нодира бу гапни шукроналик билан гапирган бўлса-да, барибир, Худойимга хуш келмадими, бундан тўрт-беш ой аввал ҳаёти остин-устун бўлиб кетди. Ўғли кечаси машинасида бир одамни уриб кетди. Албатта, оғир жароҳат олган қирқ ёшлардан ошган эркакнинг ўзи улфатчиликдан келаётган, яхшигина кайфи бор экан. Энг ёмони, Нодиранинг ўғли Элбекнинг ёнида қиз боланинг борлиги…

Элбек онаси билан хотинига: «Ишхонада эдим, ойнинг охири бўлгани учун ҳисоботимни тугатиб қўяй, деб қолиб кетибман. Бу қиз бекатда турган экан, қўл кўтарди. Исмини ҳам, кимлигини ҳам билмайман. Манави одам йўлнинг ёқасида турган эди, бир қадам қолганда юриб юборди. Тормозни босишга улгурмадим», дея қасам ичса-да, Нодиранинг ҳам, келини Гулнозанинг ҳам кўнглига тушган шубҳа аримади.

Гарчи Нодиранинг синглиси:

— Опа, кўнглингизни тўғри қилсангиз-чи! Агар Элбекнинг  ёнида ўтирган ўша қиз билан бир балоси бўлганида уни сизга, айниқса, Гулнозага кўрсатиб ўтирмасди-ку. Ўша заҳотиёқ ҳайдаб соларди… — дея опасининг кўнглидан шубҳа-гумонларни ҳайдамоқчи бўлса-да, Нодира билан Гулнозанинг қовоқ-тумшуғи очилмади.

Келин ҳатто қайнонасига:

— Ўғлингиз билан бир кун ҳам турмасдим-у, лекин одамлар «Эрининг бошига иш тушганида ташлаб кетибди», дея маломат қилишларидан қўрқяпман, — деди.

Ўзларининг мана шунақа можаролари бир томон, Нодиранинг эри билан жабрланувчининг дори-дармони учун пул олиб бориши бир томон бўлди. Улар пулни беришга беришди-ю,  «Биз бемор то тузалгунча хабар оламиз, шундай ташлаб кетаверадиган ноинсоф эмасмиз. Фақат сизлар «Даъвомиз йўқ», деган ариза ёзиб берсангиз», — деган илтимосларига жавобан: «— Нега энди дарров шунақа қоғоз қилиб берар эканмиз? Бунақа қоғоз ниҳоятда қиммат туради», — дейишди-да, ўзларининг баҳосини айтишди.

Бу бир отга юк бўладиган даражадаги катта пул эди. Лекин ўртага боласининг тақдири тургач, пул кўзга кўринармиди? Аслида, яқиндагина тўйнинг қарзидан узилишгани учун ортиқча пуллари ҳам йўқ. Шунинг учун ҳадди сиғиб пул сўраши мумкин бўлган дугонаси Дилафрўзга қўнғироқ қилди. Дугонаси вазиятдан хабардор эди, албатта.

— Ноинсоф экан, шунча ҳам пул сўрайдими? Дори-дармонини қилиб бериб турган бўлсанг, нима, ўлигини сотишмоқчими? — дея Дилафрўз ўзини аввал жуда аччиғи чиққан қилиб кўрсатди.

— Э, ҳозир уларнинг гаплари гап, уй баробарида олтин сўрашсаям ҳақлари бор. Нима бўлсаям айтганларини бериб, оғизларини ёпиш керак. Шу «Даъвом йўқ», деган бир парча қоғозини олсак, Элбекка енгиллик бўларкан…

Нодира ўшанда Дилафрўзда пул масаласида муаммо бўлади, деб сира ўйламаганди. Чунки ўртоғининг ўзи, боласи, эри — ҳаммасининг топиш-тутишлари яхши эди.

Дилафрўз эса:

— Шу пулни топиб берсаларинг, ўғлингни қўйиб юборишарканми? — деди.

— Йўқ, лекин анча-мунча енгиллик бўлади, дейишяпти…

Ўшанда Нодиранинг юраги бир тола ипга осилиб турганга ўхшарди. Агар кимдир бехос силкитиб юборса, ўша тола узилиб кетадигандек эди.

— Унда нима қиласан пул бериб? Ўзи-чи, Нодира, шу болангни «Битта ўғил», деб роса эркалатгансан… Қара, қилиб юрган ишини, ярим кечада ўн саккиз яшар қиз билан нима қилаётган экан машинада, Худо билади… Қўявер, қилган ишига жавоб берсин!

Нодира бошқа пайт бўлганида «Ўзингнинг бошингга тушмаган-да, билмайсан», деб узиб оларди. Лекин дугонасига иши тушиб тургани учун:

— Элбек у қизни танимайди! — деди.

— Қўй, сен ҳам шу эртакни айтма! Нодира, менга қара, ўзимда пул йўқ, лекин доирамдагилардан сўраб кўраман… Лекин биласан, бегоналар гаровсиз пул беришмайди, — деди Дилафрўз.

Нодира бирпас гарангсиб турди. Ахир унинг Дилафрўзга ўтказиб қўйган жойлари кўп эди-ку. «Дилафрўз ҳам, эри ҳам эпчил одамлар, ишини топиб кетишади. Ўртоқчиликнинг қоидаси шу эмасми — биров-бировга ёрдам бериш», дерди-ю, унинг ишини беминнат қилаверарди. Мана, энди ёрдам бериш навбати Дилафрўзга келганида у бунақа деб турибди…

— Майли, бировлардан бўлсаям олиб бериб тур, мени биласан-ку, бировнинг ҳақини емайман, албатта, қайтараман…

— Гаровга нарса тайёрлаб тур, уйингдан бошқа қимматбаҳо нарсанг борми ўзи?

Шунда Нодиранинг эсига ота-боболаридан, момо-бувиларидан ёдгор бўлиб ўтаётган биллур кўзли узук келди. У бу узукни қизига бермоқчи бўлганида, Шоҳсанам:

— Қўйинг, ойи. Бунча қимматбаҳо нарса ўзингизда турсин, деди.

Келинининг ўзи тақинчоқлари етарли экан, тўғриси, бергиси келмади. Ҳеч кимга бермай, ўзи ҳам тақмай, шу қора кунга асраб қўйган экан-да. Майли, ҳозирча кунига яраб турсин, кейин қайтариб олади.

— Ҳа, биллур кўзли узугим бор, лекин сотмайман, қайтариб оламан… Элбек узоқ ўтирмас, ўзи чиқиб келиб, қайтариб олиб беради, — деди Нодира.

Дилафрўз «Эртага қўнғироқ қиламан», деди-ю, узукни кўриб кетгач, ўша кечасиёқ қўнғироқ қилди.

— Биттаси пул беришга кўнди. Фақат сен айтган баҳонинг ярмини бераркан.

— Майли, қанча бўлсаям, берсин.  Қўлимга пул тушиши билан қайтараман.

— Йўқ, сен тушунмадинг, Нодира. У узукни шу пулга сотиб олмоқчи…

Нодиранинг тарвузи қўлтиғидан тушди:

— Ахир узукни икки марта баҳолатганман, таниш заргар эди, алдамайди, чиндан қимматбаҳо узук.

— Мен нима қилай? У аёлни ўзи узукни сотиб олишга зўрға кўндирган эдим. Назаримда, у узукни сотади, ўзи шунақа иш билан шуғулланади. Беш-ўн сўм фойда кўрмаса, бу ишни қилмайди-ку, — деди Дилафрўз.

Нодира яна кимга сарғайсин? Жонининг бир парчасини узгандек бўлиб, узукни Дилафрўзга бериб юборди. Йўқ, у буюмпараст эмас эди, фақат узук бувилари, оналарининг бармоғига тақилган ёдгорлик эди-да.

* * *

— Қани тур, Нодира, бу дунёнинг ташвишларини унутиб, бир сакрайлик. Бизнинг ашуламиз бўляпти.

Нодирани хаёллар бағридан Дилафрўзнинг овози олиб чиқди. Анчадан буён кўришмаган дугонаси тепасида жилмайиб турарди.

— Э, қўявер, кўнглимга рақс ҳам, ашула ҳам сиғмайди.

Нодиранинг чиндан ҳам йиғи бўғзига келиб тиқилиб турарди.

— Тур, тур, ўртоқ! Ўғлингнинг боши омон бўлсин! Эрта бўлмаса, индин кириб келади. Ҳозир аввалги замон эмас, билмай жиноят қилиб қўйганларга енгиллик бўляпти.

Дилафрўз Нодиранинг қўлидан тортиб турғазди. Нодира шўх мусиқа оҳангларига истар-истамас айланар экан, Дилафрўзнинг баланд кўтарилган мармардек оппоқ қўлларига қаради. Боя унинг бармоқларига нур сочиб турган биллур кўзли узук йўқ эди!

«Боя сенинг кўзингга кўринган, менда унақа узук йўқ, демоқчи-да бу билан… Эҳ, ундан кўра: «Нодира, ўшанда ёлғон гапиргандим. Сенга пул жуда зарурлигидан фойдаланиб, узукни арзон гаровга сотиб олдим», деганида мен бу қадар қийналмасдим? Наҳот дўстлик деган улуғ туйғунинг баҳоси шунча арзон бўлса…»

— Элбекдан дарак борми? Хабарлашиб турибсизларми? — иккови бир-бирига жуда яқин келганида Дилафрўз сўради.

— Ҳа, яхши.  Яқинда  чиқса керак!

— Чиқмасаям ўзингни ўтга солма, бурнига сув кириб чиқади. Бундан кейин қадамини ўйлаб босади.

Нодира индамади. Қани эди, ҳозир ўртоғига:

«— Мен бармоғингдаги узукни кўрдим», — дея олса. Шундай деса, Дилафрўз нима дер экан?

«Бегонага кетмасин, деб ўзингга қайтариб бериш ниятида ўша аёлдан қўлимга пул тушганда сотиб олгандим», деса-чи? Нодиранинг ёнига келгунча бирон баҳонани ўйлаб келгандир ахир?! У Нодиранинг бугунги тантанага келишини билмаган-ку, «Боласи қамоқда, бунақа тантаналарга айтишмайди», деб ўйлаган, ўз ўйларига ўзи ишонган ҳам.

Мусиқа давом этар, Дилафрўз Нодиранинг атрофида айлана бошлаганди.  Шунда Нодиранинг тилидан бехос бир жумла сўз чиқиб кетди:

— Қайтади ўғлим. Ахир биллур кўзли узугимни қайтариб олиб беришга сўз берди-ку…

Қутлибека
РАҲИМБОЕВА