DARDIMIYoNA… (9-qism)

0

 

* * *

 

Men karaxt edim. Soliq idorasida o'tirganlar qaerga qarayapti? Merning atrofidagilar-chi, degan, nihoyatda sodda odamning gapi bilan aytganda, judayam beo'xshov o'y miyamni qamrab oldi…

Oleg Abramovich «haq» berajagini aytdi. Shahar tashqarisida. Kazo-kazolarga. «Sen ham qatnashasan. Mening qanday go'zal qizim borligini bir ko'rib qo'yishsin!» dedi. Men Moskvadan ellik chaqirim shimoli-sharqda shunaqa joy bor deb sira o'ylamagandim. Kattaligi qariyb ikki kvadrat kilometrni egallagan ko'l bo'yida shohona restoran bor ekan. Otamning gapi. Uning yaqiniga bormaguningizcha shohonaligini bilmaysiz. Bu ham otamning gapi.

Otam yo'lga chiqishimizdan oldin meni do'konga olib kirgan va kuchli jins vakillarining ko'zini o'ynatadigan ko'ylak sovg'a qilgandi. Birdan ko'z oldimga Rustam keldi. U meni bunaqangi holda ko'rsa, albatta, yoniga yaqinlashtirmaydi. Quvib soladi. Ko'ylak yarashgandi. Lidaga o'xshaganlar bo'lganida jon-jon deydigan edi. Hattoki uni sovg'a qilgan odamning bo'yniga osilib olar, cho'lpillatib-cho'lpillatib o'pardi. Biroq men… Yo'q, judayam ochiq ekan, dedim Oleg Abramovichga. «Bizga aynan mana shunisi kerak. Undan keyin, u yerdagilar yonida olaqarg'aga o'xshab ajralib turishingni sirayam istamayman… Boshqa tomondan, mendayin zamonaviy, qo'li ochiq odamning qizisan», dedi u. Menimcha, so'nggi gapiga uning o'zi ham ichida kulgan bo'lsa kerak, birdan yuzini ters o'girdi. Yana menga shunday qimmatbaho hadya berayotganidan chek-chegarasiz azobda edi u. Ha, yuz-ko'zidan dard chekayotgani shundoqqina ko'rinib turardi. Qo'lini sovuq suvga urmasdan bir dunyo boylikka ega bo'ldi. Ehtimolki, shuning sharofatiga menga nimadir sovg'a qilmoqchi bo'lgan-u, oxirgi lahzada ichidagi shayton: «Nima qilyapsan? Ko'zingni och. Sen chiqim qilmasang ham, hammasi joyida!» degandirki, hayajonlanib ketgan…

Xullas, ustimda shohona ko'ylak, so'nggi rusumdagi qop-qora «Mers»da ketyapman. Atrof o'rmon. Yo'l o'ydim-chuqur. Asfalt yotqizilmagan. Changiyapti. Birdan yuragimga vahima oralab qoldi. «Nega? — dedim o'zimga o'zim. — Axir men otamning boyib ketishiga yordam berdim-ku. Endi u meni… Guvoh yo'q, firma direktori o'lgan. Kimdir uni otib ketgan. Yoki daraxtga osgan, pichoqlagan… Uni shu ko'yga solgan sheriklari, ammo otasi emas».

O'g'rincha otamga qaradim. Qop-qora kostyum-shim. Oppoq ko'ylak. Bo'ynida kapalaknusxa bo'yinbog'. Boshida amerikaliklarning shlyapasi. Ilgari bir-ikki marta eski jurnallarda ko'rganman. Bobchinskiy bilan Dobchinskiy (Gogolning «Revizor» komediyasidagi qahramonlar) ga o'xshagan yuqori mansabli amerikalik amaldorlar boshqa davlatlarga qurol sotib, evaziga boyib ketayotganliklarini karikatura qilishganida boshlariga shunaqa shlyapa kiydirib qo'yishgandi. Otamning boshidagi shlyapaning ularnikidan farqi, bayroq rasmi yo'q, qop-qora edi. Xo'sh, ha-a, esim qursin, aytgancha, uning kostyumining orqasi qaldirg'och dumiga o'xshaydi. Tavba qildim. Birinchi bor kiyganini ko'rganimda kulgidan zo'rg'a o'zimni tiygandim. Hozir esa qo'rqib ketyapman. Bu odam garchi otam esa-da, ko'zimga juda qo'rqinchli ko'rinyapti. Oleg Abramovich o'ta sezgir odam. Darrov boqishimni payqadi va irjaygancha yelkamga qo'lini qo'yib oldi.

— Dada, — dedim o'pkamni bosib olish uchun.

— Labbay, qizalog'im, — javob berdi u.

— Odam ko'p bo'ladimi?

— O'nta. Va ularning xotinlari.

— Men taniymanmi ularni?

— Tanimaysan, deb qo'rqaman. Lekin sen o'zingni aslzodalarday tutishing kerak. O'rningga Anastasiya Berezovskayani taklif qilishim mumkin edi. Ammo uning nafsi yomon. Buni sen azbaroyi qizim bo'lganing uchun aytyapman. Qo'rqaman. Aslzodalar bilan tezda tanishib, ulardan qanday foydalansam ekan, deb o'ylaydi. Va shunga yarasha xushomad qiladi. Bunisi menga aslo yoqmaydi. Chunki, qizalog'im, — deb Oleg Abramovich yuzimdan o'pib qo'ydi, — hali o'zim ulardan to'la foydalana olmadim. Bo'ldi.

Men uning yuziga savol nazari bilan qaradim.

— Yo'q, — dedi otam yuziga jiddiylik tusini berib, — shundog'am ko'p narsani gapirib yubordim. Qoidaga ko'ra, ko'p gapirmaslik kerak. Ko'p gapirgan odam sirlarini oshkor etib qo'yadi. Senga aytadigan yana bitta narsa bor: mehmonlar o'zimizning qavmdoshlar.

Men uning qo'lini yelkamdan oldim. Nazarimda, otam shundan ham qandaydir foyda olayotganday edi. Qiziq, odamga mutlaqo ishonmasang, uning har qanday harakati shubhali tuyiladigan bo'lib qolarkan.

U gerdayib o'tirardi. Ilgari biror marta ham bunaqa o'tirganini ko'rmaganman. Sipo, ayyor o'tirardi. Manmansiramasdi. Hozir esa o'sha eski odatiga xiyonat qilib, g'o'dayyapti. Demak, buning zamirida men bilmaydigan nimadir bor. Ammo nimadirni menga oshkor etmaydi. Agar hozir oxirgi daqiqalarini yashayotgan bo'lsa ham. Nega shunaqa? Nega murakkab bo'lishni odat qilib olgan? Men unga havas qilishim kerakmi?.. Ilgari hech qachon haydovchi yollamagan. Axir unga ham pul berish kerak-da. Bugun yolladi. Uni ham po'rim kiyintirdi. Yana uning oldida men bilan ochiq-oydin gaplashyapti. Endi juda ochiqmas-u, ammo, har qalay, birovlarning yonida aytilmaydigan gaplarni aytyapti. Yo Tangri, otam qanday odam o'zi?!

O'ydim-chuqur tugab, kutilmaganda asfaltlangan tekis yo'l boshlandi.

— Oz qoldi, — deb Oleg Abramovich soatiga qarab qo'ydi-da, so'ng silliq taralgan sochlarini barmoqlari bilan siladi.

Hayron bo'lgancha, kulib:

— Dada, nega bunaqa? Odatda, tekis yo'ldan keyin o'nqir-cho'nqiri kelardi. Bu yo'l esa butunlay teskari ekan, — dedim.

— Eh, mening soddagina qizim-a, hali o'ylaganimdan ham ancha xom ekansan. Hechqisi yo'q, vaqti-soati kelgach, hammasini bilib olasan, — deb u haydovchining yelkasiga yengilgina turtib qo'ydi. — Tezroq, bo'talog'im. Biz bir daqiqaga yaqinroq kech qolyapmiz.

Mashina tezlashdi. Va biz oradan besh daqiqa o'tar-o'tmas manzilga yetib keldik.

Otam haq bo'lib chiqdi. Restoran qasrning o'zginasi. Faqat atrofi baland devorlar bilan o'ralmagan. Zamonaviy. Devorga balo bormi? Hozirgi zamonda devorlarning umri bitgan. Endi ular to'siq vazifasini bajara olmaydi. Chunki hamma narsa rivojlanib ketgan. Ayniqsa, odamni yo'q qiladigan qurol-aslahalar. Men endi o'n to'qqizga boryapman. Bilganim, kim kimlarnidir telefonidan topib, o'sha telefonining to'lqini orqali raketalar bilan urib, yo'q qilishgan, bilmaganlarim… Ko'p. Shunchalik ko'pki, qanchaligiga hatto aqlim yetmaydi. Biroq hamisha ham odamni saqlab qolishning iloji yo'q. Nega? Odam odamni o'ldirishning milliondan ziyod turini o'ylab topgan. Biroq davolash, omon saqlash yo'llari juda oz…

O'tlab ketdim. Keling, yaxshisi, qasrga qaytaylik. Uning balandligi, xo'-o'sh, uch, yo'q, to'rt qavatli uyning balandligicha keladi. Tashqi tomoni har xil naqshlar bilan bezatilgan. Hammasi bir xil qizg'ish rangda. Kiraverishda peshtoqiga qandaydir oltita qirrasi bor yulduzga o'xshash bir nimaning aksi tushirilgan. Eshik yoniga borishingiz bilan u avtomatik tarzda o'zi ochiladi. Keyin sipo kiyingan xizmatchi qo'lini ko'ksiga qo'yib, sizni kutib oladi-da, ichkariga boshlaydi.

Katta zal. Devorlarga, eskilik bilan zamonaviylik uyg'unlashgan hashamdor rasmlar va yana mening aqlim yetmaydigan allambalolar osilgan. To'rt tomonda dunyo xaritasi osig'liq turibdi. Yo'q, aniqrog'i, yopishtirilgan. Ehtimol, chizilgandir. Katta davlat va shaharlarning taglariga chizib qo'yilgan. Va mittigina, odatda, maktab xaritalarida raqam bilan belgilab qo'yiladigan davlat shunday antiqa chizilgan ediki, u xuddi butun dunyoni egallab turganga o'xshardi. Yanayam aniqrog'i, u ikkala kafti bilan yer yuzini, undagi odamlarni tutib turibdi. Hammayoqqa pul va yana allambalolar sochilyapti. Buni aslo oddiy ko'z bilan ko'rib bo'lmaydi. Nihoyatda sinchkovlik bilan termilib, aqlingizni ishlatolsangizgina ko'ra olishingiz mumkin. Pulning rangi yashiltob ko'k, ammo nega qizil rang aralashganiga tushunmadim.

 

***

 

Oleg Abramovich yana bilagidagi soatga qaradi-da, jilmaydi.

— Qizalog'im, stolga qara, qirq kishi uchun mo'ljallangan. Uning ustida boshqa hech qaerda uchramaydigan narsalar bor. Mazasi bir umr og'zingda qolib, butun hayoting davomida mana shu restoranni eslatib turadi. Yoniga bor, tomosha qil. Yana roppa-rosa o'n daqiqadan so'ng mehmonlar yetib kelishadi, — dedi u va qo'llarini cho'ntagiga tiqdi.

— Kimlar ular? — dedim stolga e'tibor bermaslikka harakat qilib.

— Kimlar? O'zimiznikilar, qizalog'im, o'zimiznikilar. Ularni ko'rganda yetmish ikki tomirimda sharob oqqanday bo'ladi. Aslzodalarning aslzodalari. Ayollari ham aslzodalar.

Tushundim. Dadam menga boshqa narsa aytmaydi. Savol bersam, endi peshonasini tirishtiradi. Chunki beradigan savolim uning uchun nihoyatda sodda va ahmoqona tuyiladi. Shu bois stol yoniga borib, uning ustiga qo'yilgan noz-ne'matlar, yegulik-ichkiliklarni tomosha qildim. Haqiqatan ham, do'konlarda uchramaydigan narsalar. Uchrashi mumkin, faqat juda ozi. Yeb ko'rgim keldi. Ammo iloji yo'q. Mehmonlar kelib, joylariga o'tirib, ozgina-ozginadan totinmaguncha qo'l urib bo'lmaydi. Shunga qolganda aqlim yetadi.

Oleg Abramovich adashmagan ekan. Mehmonlar roppa-rosa o'n daqiqadan so'ng birin-sirin kirib kela boshlashdi. Hammasining yonida ayoli. Birining yoshi o'tinqirab qolgan, boshqasi yosh, ko'rkam. Biroq hammasi mendan katta.

— Bu mening oqila va go'zal qizim, — deb dadam kelguvchilarning har biriga meni tanishtirardi.

Erkaklar qo'limdan o'pib qo'yishar, jilmayishar va:

— Maftunkorsiz, — deb qo'yishardi.

Ayollar esa Oleg Abramovichga xushomad qilishayotgandi.

— Shunday jozibali farishta faqatgina sizdan dunyoga kelishi mumkin, — derdi ular.

Endi kiyinish masalasiga kelsak.

Erkaklar:

Ular otamga o'xshab qaldirg'och dumli qora kostyum-shim kiyishgan, boshlariga uniki kabi shlyapa qo'ndirishgandi.

Ayollar:

Haddan ziyod o'zlariga zeb berishgan. Ustlarida tanalarini bemalol ko'rsatib, ko'z-ko'z qiladigan ko'ksi-yu, orqa tomoni o'ta ochiq ko'ylak kiyishgan. Ha-ha, faqat ko'ylak. Birining boshqasinikidan farqi faqatgina rangida. Bo'yinlarida bittadan zanjir… Shoshma, ba'zilarinikida yo'q ekan. Lekin o'sha yo'qlarining qo'llaridagi uzuk katta. Toshiyam yirik. Toshi qarashing bilan ko'zingni oladi. Olmos. Boshqa narsa bo'lishi mumkin emas. Ammo birortasining ham qulog'ida sirg'a yo'q.

Xullas, ayollar orasida eng siposi va oddiy kiyingani men ekanman.

Bazm boshlandi. Boshlanishda hech kim gapirmadi. Oleg Abramovich: «Dasturxon sizlarga muntazir. Qani, olinglar», deyishi bilan hamma olifta zodagonlar ishga kirishib ketishdi. Erkaklar faqatgina yonlaridagi go'zallar bilan gaplashishar, irjayib-tirjayib qo'yishardi. Keyin ular haddan ziyod otisharkan. Bir og'iz luqma yer-emas, bitta qadahni bo'shatishadi.

Men o'tiribman otamning yonida nomigagina totinib. Qornim och. Rosa yegim kelyapti. Ammo uyalyapman. Nega uyalayotganimni o'zim ham bilmayman.

Oradan roppa-rosa bir soat o'tganidan keyin erkaklar yoppasiga o'rinlaridan turib, boshqa zalga o'tib ketishdi. Eshik ochilib-yopilayotganida ko'rdim: qo'shni zalning o'rtasida favvora bor ekan. Otilib yotibdi. Suv. Yaxshi ne'mat va sirdosh. Uning yonida nimaniki aytsang, birov eshitmaydi. Hech qanday qurilma yozib ololmaydi. Chunki suv hamma gapingni ichiga yutib yuboradi. Qaytib chiqarmaydi. Shuning uchun bo'lsa kerak, nima darding bo'lsa, quduqqa ayt, deyishgan.

Ayollar raqs tushdi. Yedik, ichdik, kuldik.

Otam qo'shni zaldan naq ikki soat deganda chiqdi. Uning og'zi qulog'ida edi. Keldi-yu, mehmonlardan birining xotini bilan vals tushdi.

Qaytayotganimizda otam nega shuncha odamni chaqirib, mehmon qilganiga tushunmay uxlab qolibman. O'ziyam yarim kechadan o'tib ketgandi. Keyin rosa charchagan edim. Ayniqsa, xayrlashuv marosimi ham hayratlantirdi, ham rosa charchatdi. Oleg Abramovich restoranga naqd yuz ming «ko'ki»da to'ladi. Bundan tashqari, boshqalar ham choychaqa tashlashdi. Choychaqaki, bundayroq odam bir yil davomida bemalol o'ynab-kulib yashasa bo'ladi.

Ertasiga esa «Lyuba, hamma narsa ko'ngildagidek bo'ldi. Endi bemalol ishdan bo'shayver», dedi otam. Ishonasizmi, shunaqangi yengil tortdimki, u yoq-bu yog'i yo'q. Hattoki ishxonamdan tashqariga chiqib, bir-ikki marta osmonga sakradim. Chunki, chunki shu o'tgan oy mobaynida yuragim tamom bo'lgandi hisob. Oleg Abramovich: «Hammasi qonuniy, qonundan bir qadam ham chiqqanimiz yo'q», deb meni xotirjam qilishga urinib yurgani bilan, baribir, ko'nglim bezovta edi. Axir million-million dollarni u yoqdan bu yoqqa o'tkazib yubordim. Yana hisob raqamda ikkita «limon» qoldi. Shunday ekan, men bezovta bo'lmay, boshqa birov bo'lsinmi?! Otam… Unga ishonch yo'q. U hech narsaga aralashmay, chetda qolib ketaveradi.

 

***

 

Ha, u menga va'da qilingan pulni berdi. Faqat qandaydir soliqlarni, uyda men uchun sarflangan pullarni ushlab qolib, keyin berdi. Bilasizmi, qancha, uff, aytguncha qiynalib ketaman, lekin iloj qancha, aytaman: besh ming dollar. Va'da esa yigirma ming edi. To'g'ri, uning o'zini ham yaxshigina tushirishim mumkin edi. Qanday qilib, deysizmi? Juda oddiy. Kotibam bilan «oldi-berdi»sini oyimga aytsam, tamom. Orttirganining yarmidan ko'pidan ayriladi. Ammo boshimni qotirgim kelmadi. Bo'lmasa, o'z ko'zim bilan ko'rganman ularning qilg'iliklarini. Ha-a, kuppa-kunduz kuni. Men ishlaydigan xonada… Ular mening kirib kelganimni ham sezishmadi. Jahlim chiqib ketdi. Ortimga burildim-u, tashqariga chiqib, eshikni qarsillatib yopdim. Keyin yugurgancha pastga tushib ketdim. Yo'lovchi yigitdan bitta tutatqi oldim. Tutunni ichimga chuqur tortgandim, birdan yo'tal ushladi. Egilgancha ko'zimdan yosh chiqqunicha yo'taldim. Keyin sigaretani oyog'im ostiga tashlab, ezg'ilarkanman:

— Qanday chekisharkan?! — dedim.

— Uvol bo'ldi. Chekmaskansan, nega olasan?

Boshimni ko'tarib qarasam, yigit hali ketmagan. Ajablangancha qarab turibdi.

— Kamayib qoldimi?! Yoki senga ham foizi bilan qaytaraymi? Necha pul turadi bir pachkasi? Ming rublmi? Balki, ikki mingdir?!

Men gapirish asnosida sumkachamdan pul oldim-da, yigitning cho'ntagiga tiqib qo'ydim. So'ng:

— Endi oramiz ochiq! — deya baqirdim va boshim oqqan tomonga keta boshladim.

Ancha yurdim. Co'kindim. Xuddi o'g'il bolachasiga. Yon-atrofimdagilar g'alati qarash qilishdi. Ayniqsa, bug'doy ranglilar. Lekin menga baribir edi. Ha, baribir. Kim deb o'ylashsa, o'ylayverishsin. Eng pastlar qatoriga qo'shib qo'yishsa ham, roziman. Men… Men o'zimga kelib olishim uchun so'kinishim kerak. Yo'q, bu ham kamlik qilyapti. Yer tepdim. Go'yoki shu ko'yga tushishimga yer sababchiday.

Bir mahal daryo bo'yiga borib qolibman. Birdan o'lim xayolimga keldi. Va bundan negadir xursand bo'lib ketdim. Axir juda zo'r-ku. Shundoq o'zimni suvga tashlasam, bo'ldi, hammasidan qutulaman.

— Lyuba, — dedim pichirlab, — kiming bor? Otang, onang, akang… Yo'q, ular senga qarindosh bo'lisholmaydi. Dunyoga keltirgani bilan, o'n sakkiz yil boqqani bilan… Axir bular kam-ku! Kam! Shunday ekan, o'zingni suvga tashla. Bor-yo'g'i to'rt-besh daqiqa qiynalasan. Keyin hammasidan qutulasan.

Jimirlab oqayotgan yashiltob suv. Katta-katta baliqlar suzib yurgan bo'lsa kerak. Ular o'lishim bilan yeyisharmikan yoki tanam ilvirab qolganidan so'ng hujumga o'tisharmikan? O'lganimdan keyin qolgani bilan nima ishim bor. Xayr! Xayr hammaga! Meni kechiringlar! Rustam… Ey, to'xta. U bilan so'nggi bor ko'rishib olishim kerakmasmidi?

Birdan o'zimga keldim. Miyam ham tiniq ishlay boshladi. Yana ich-ichimdan Rustamni sog'inganimni his etdim.

(davomi bor)

Nuriddin ISMOILOV

 

loading...