АЛАМЗАДА… (8-қисм. Биринчи фасл)

0

 

 

* * *

 

Самолёт ярим тунда ерга қўнди. Толиб аэропортда кимдир кутиб олишини айтганди. Икки ҳамқишлоқ бегона юртнинг изғиринида жунжика-жунжика аэропортдан ташқарига чиқди. Чиқишгандан кейин миробнинг ҳайрати юз чандон ошгандек бўлди. Қаерга келиб қолганини сира тушуна олмай, қўрқувданми, Ҳайдар сувчининг тирсагига ёпишиб олди ва ҳар лаҳзада гоҳ осмонга, гоҳ ғайритабиий дарахтларга тикилишни канда қилмади.

Шу пайт орқаларидан узун бўйли, қоп-қора макинтош кийган йигит етиб келиб уларнинг йўлига кўндаланг бўлди.

— Толиб юборган одам сизларми? — сўради у ўзбекчалаб.

— Ҳа, биз, биз, — миробнинг ўрнига шошиб жавоб қилди Ҳайдар сувчи. — Бизни олиб кетасизми?

— Ҳа, юринглар машинага, — деди йигит жиддий оҳангда. — Ҳозир тўғри базага жўнаймиз.. Вагонлар аллақачон тайёр бўлган.

Икки қишлоқдош бир-бирларига маъноли қараб олишди-да, йигитга эргашишди…

Машина қалин ўрмонда музлаган ботқоқликлар устига қурилган махсус йўл бўйлаб саккиз соатча йўл юрди. Чарчоқ, ҳадик, саросима миробни ҳам, Ҳайдар сувчини ҳам ҳолдан тойдирганди. Айниқса, мироб қалин ўрмон, сарбаланд оқ қайинлар, оппоқ қор остида қолаёзган бутазорларга гоҳ ҳайрат, гоҳ қўрқинч аралаш боқар, ўрмон қачон тугашини кутарди. Бахтга қарши ўрмоннинг охири кўринмасди…

Машина эртаси куни пешиндан кейингина кўзланган манзилга етиб келди. Уларни олиб келган йигит машинани база ичкарисига ҳайдаб, қатор вагонлар қаршисида тўхтатди ва пастга тушиб анча наридаги уйчага кириб кетди. Сал ўтмай, қўлида қандайдир қоғозлар билан яна уч чоғли ўзи тенги йигитларни эргаштириб чиқди.

— Манави ҳужжатларни олволинг, — деди қоғозларни миробга тутқазаркан. — Ҳозир ёғочларни қабул қилиб оласиз. Фақат тезроқ бўлинглар, вақт жуда зиқ. Поезд жўнаши керак…

Ҳа, шу тобдаги манзара гўё тушга ўхшарди. Қишлоқда ўсиб ҳар бир новдага ўзгача меҳр бериб ўрганган Мелибой мироб вагон-вагон кедр дарахтидан тайёрланган ёғочлар Толибга тегишли эканини кўргач, сал бўлмаса ағдарилиб тушаёзганди. Тайинланганидек, қаторлашиб турган ҳар бир вагонни кўздан кечириб, қабул қилиб олиш асносида йўғон-йўғон, бир текис қирқилиб, вагонга жойланган ёғочларни қайта-қайта ушлаб кўрар, ёнидаги сувчини туртиб уларни кўз-кўз қиларди.

— Ҳайдар, кўрдингми, — дерди у наридагилар эшитиб қолмаслиги учун оҳиста шивирлаб. — Толиббой иним мана шунақа бақувват йигит. Қара, ёғочларнинг сархиллигини!

— Ҳа-а, — бош ирғади сувчи ҳам ҳайратини сир тута олмай. — Булар биз тарафларга борса бир дунё пул бўлади, жўра! Ҳақиқатан, Толиб деганинг ишбилги йигит экан. Шунча ердан шу-унча ёғочга бир сим қоқишминан эга чиқса-қўйса-я!..

— Зўрларнинг зўри-да у, — мақтанди мироб. — Қанийди менгаям шу ёғочларнинг уч-тўрттасини берса! Айвонни кенгайтирволардим.

— Берар, ўлибдими?!. — деди сувчи бош силкий-силкий. — Ҳаммаёқни ёғоч босиб ётибди-ку!

— Беради иним, беради, — деб қўйди мироб атрофга аланг-жаланг кўз ташлаб. — Қаҳри қаттиқ бўлганиминан, жа танти Толиб, беради!..

Иш битгач, улар йигит кўрсатган ерга — вагоннинг ёғочдан холироқ, кўздан пана бурчагига жойлашиб олишди. Мироб полга тўшалган хас-хашакдан кўнгли тўлмадими, қопдаги чопонни чиқариб олиб тўшади ва шундан сўнг ўзларини олиб келган йигит, база ишчилари билан хайр-маъзур қилди. Орадан ўн беш дақиқача вақт ўтиб поезд ўрнидан жилди.

 

* * *

 

Қишлоқнинг сокин, мусаффо ҳавосидан нафас олиб, хотиржамликда ухлаб ўрганган одам бошқачасига кўника олмаскан. Мелибой мироб Толибникига келгандан бери шаҳарнинг диққинафас, каталакдек квартирасида уйқусини тополмай азобланганди. Поезддаги ҳаёт унисидан-да баттар бўлди. Тақир-туқурдан қулоғи битаёзган мироб нима қилишни, қай ёнбошга ағдарилиб, қандай ором топишни билмади. Хуноби ошганда киссасидан носқовоқни олиб айлантира-айлантира нос отди. Носнинг кайфи тақир-туқурдан қутқарар дея умид қилди. Ёрдам бермади. Поезд аҳён-аҳёнда чўзиб сигнал чалганда, мироб кўтарилиб-кўтарилиб тушаверди. Охири ухлай олмаслигига кўзи етиб зарда билан ўрнидан қўзғалди-да, аллақачон хуррак ота бошлаган Ҳайдар сувчини туртди.

— Бир ерингни кесиб кетсаям билмайсан-а, вей, — қишлоқдошини койиган бўлди мироб. — Мундай ҳушёр ўтиради-да одам деган!

— Оббо, қўймасакансан-да, — сувчи ғудрана-ғудрана ўрнидан туриб ўтирди. — Нима дейсан? Уйқу берасанми-йўқми?

— Менга қара, қўрқиб кетяпман, — деди мироб вагон тирқишидан ташқарига саросима аралаш қараб. — Бизни бир жойларга обориб қўйса-я бу пойиз! Йўлимизни тополмай адашиб ўлсак-а!?. Ана, ҳаммаёқ ўрмон экан. Бунинг устига қоп-қоронғи.

— Э, тантиқмисан? — қўл силтаб қайтадан ёнбошлади сувчи. — Ҳукуматнинг пойизи бу. Келган йўлидан юради.

— Билиб ўтирибсанми? Иккаламизни мана шу ўрмонда адаштириб қочишса, нима қиламиз? Энамизни учқўрғондан кўрамиз-ку, пандавақи!

— Ётсанг-чи жим! Ҳалитдан ваҳима қилаверасанми?

— Йў-ўқ, барибир кўнглим ғаш, — деди мироб яна тирқишдан ташқарига боқиб. — Кўр, ҳаммаёқ ўрмон, дунёни қор босибди. Тирқишдан кираётган совуқни кўрдингми? Жонни узиб оламан деяпти. Ҳа-а, хотиним бурноғи куни тушимга кириб эди. Мана шунақанги қалин ўрмонда турганмишман-у, қаердандир пайдо бўлиб «Ҳой, чол, шаккоклик қилма-анг!» деганча нуқул кўрсаткич бармоғини ўқталаётганмиш. Бир балоси бор-ов, Ҳайдар!..

Ҳайдар сувчи жавоб бермади. Орадан бир неча сония ўтиб-ўтмай, тағин хуррак ота бошлади…

 

* * *

 

Поезд икки соатча йўл юриб қўйди. Ҳамон ўрмоннинг охири кўринай демасди. Мелибой мироб қоронғида деярли бир-бирига туташиб кетган турли дарахтларни, бутазорларни кўриб баттар ваҳимага туша бошлади. Кўнглини ғашликлар тумани қоплади. Совуқ ва қўрқув ҳисси бирлашиб вужудига титроқ солди. Мироб дағ-дағ титраган кўйи Ҳайдар сувчига юзланди. Уни уйғотгиси, аламдан бўралаб сўккиси келди. Аммо шайтонга ҳай бериб тилини тийди.

Шу тобда поезд қаттиқ тормоз бериб тўхтади. Тормоз шу қадар кучли бўлдими, мироб чўккалаган еридан силтанди-ю, пишиллаб ухлаётган сувчининг устига қулади. Ҳайдар сувчи жонҳолатда ўрнидан турди-да, миробни силтаб юбориб вагон тирқишидан ташқарига қаради.

— Нима бўлди? Ер қимирладими? — сўради у ташқарига ишора қилиб. — Нега тўхтадик?

— Айтмаганмидим? — мироб тутоқиб қўлиини пахса қилди. — Бир балоси бор дегандим сенга! Қулоқ осмадинг! Мана, етиб келдик! Ҳаммаёқ ўрмон ерда тўхтади пойиз. Мана шу ерда ажалимиз етадиган кўринади.

— Ол-а, — деди сувчи бошини чангаллаб. — Ўлгудай совуқ нафас бўп кетибсан. Анави инингдан юқибди сенгаям!

Сал ўтмай ташқарида кимларнингдир ажнабий тилда сўкингани, турли тарақ-туруқлар қулоққа чалинди. Ичкарига қаердандир тутун бурқсиб кирди. Мелибой мироб йўтала-йўтала вагон эшигини очди. Не кўз билан кўрсинки, атрофни қуюқ тутун қоплаган, кимлардир уёқдан-буёққа чопиб, «Пожар! Пожар!» дея ҳайқирарди.

Икки ҳамқишлоқ бир-бирига йўл бермай пастга ўзини отди. Бу маҳал қўшни вагон гуриллаб ёнар, олов аждаҳодек бошқа вагонларга ҳам ўрларди.

Кўз очиб юмгунча ҳаммаёқнинг тўс-тўполони чиқди. Мироб ўзи билан ўзи овора бўлиб Ҳайдар сувчининг қаерга ғойиб бўлганини-да идрок эта олмай қолди. Жон аччиғида эмаклаганча нариги тарафга ўтди. Қарадики, қоп-қора фуфайка, бошига телпак бостириб олган ўн-ўн беш чоғли эркак вагонлар атрофида кезиб юрибди. Улар ўз тилида нималардир дея шанғиллар, мироб уларнинг тилини тушунмаса-да, эркаклар сўкиниб, кимнидир қидираётганини англаб улгурганди.

Мелибой мироб нима қилишни билмай буткул гарангсиб қолди. Бу эркаклар худди ўзини излаётгандек туюлиб юрагини ваҳима босди. Ҳалитдан бировларнинг қўлида итдек хор бўлиб ўлиш васвасаси кўксини кемира бошлади.

«Мен… Мен ўлдим! — дея бошини чангаллади у жуда эҳтиёткорлик билан вагон остига қайтиб беркинаркан. — Тамом бўлди-им, тамом!.. Энди нима қилама-ан?.. Анавилар ўрис экан. Пойизни ёқворишибди. Ҳа, шулар ёққан. Булар Толибнинг душманларийкан, душманлари. Мени қидиришяпти. Агар тутиб олишса, бўғизлаб ташлашади, ё анави оловга ирғитишади. Куйиб кул бўламан. Ўлигимни ит ҳам топа олмайди. Эсиз, пешонам бунчалар шўр бўлмаса-а, худойим? Марям тушимга кирганди, тайинлаганди, огоҳлантирганди. Нимага қулоқ осмадим? Шаккоклик қилдим? Бундан кўра, ўша Толиб каллакесарнинг тепкисини еб жон берганим яхши эмасмиди? Ҳарқалай, ўлигимни қишлоғимга обориб хотинимнинг ёнига қўйишарди. Хомкалламан, хомкалла!.. Қочиш керак! Агар қочмасам, ростакамига қўлга тушаман. Худо билади, бу одамлар балки қамоқдан қочгандир. Толиб айтиб эди-ку Сибирида қамоқхоналар кўп деб! Ўшаларнинг биридан қочиб, ўрмонда қароқчилик қилиб юришгандир-да бу нусхалар! Мен… Қочаман! Эмаклаб-эмаклаб ҳов анави қалин ўрмон ичига кириб олсам бас. Уёғига худо пошшо. Ёмонларнинг қўлида ўлмасам бўлди…»

Мелибой мироб шу тахлит бир муддат вагон остида қисиниб ўтирди ва таваккал олдинга эмаклади. Эркаклар ундан бир неча ўн метр нарида уёқдан буёққа чопишар, олов эса тобора кучайиб борарди.

У қалин қорни тиззалари билан ғарч-ғурч босганча улкан қайин дарахти панасига ўтиб олди. Афсуски, шу пайт югураётганларнинг бири айнан мироб томон ўгирилиб, қўлидаги фонарни юзига тўғрилади-да, шерикларига қичқирди:

— Смотри! Вот он, вот!..

Эркакнинг қичқириғини эшитган уч-тўрт шериги унга яқин келиб миробга кўз ташлади.

Мелибой мироб эса адойи тамом бўлганди. Худди иштонини ҳўл қилган гўдак каби қор устида бўшашган кўйи ўтирар, ҳаётидан, орзу-армонларидан умидини узганди. Аксига олгандек, чап қабоғи бетиним учар, юраги кўпиклай-кўпиклай катта қозондан тошиб чиқа бошлаган сут каби тўкилиб-тўкилиб, титраб-титраб ҳаприқарди.

— Э, он-же стар! — деди ўз тилида эркакларнинг бири қўл силтаб. — Пусть, уходит в лес! Сам себя погубит там! Не трогай! Идём, основного поищем!..

Эркаклар яна нималардир дея ўзаро тиллашишди-ю, ортга қайтишди.

Мироб жон талвасасида шивирлай-шивирлай билган дуоларини ўқиб, олдинга интилди.

— Худога шукр! Худога шукр! — йиғи аралаш сўзланарди паст товушда. — Жонимни омон сақладинг! Кетаман! Қочаман! Бошим оққан тарафларга қараб кетаман!..

Айни лаҳзаларда унга қаерга боришнинг аҳамияти йўқ, фақат ёмонлардан узоқ бўлиш, чивиндеккина жонини омон сақлаш пайида эди.

Лекин у ўрмоннинг шу қадар қалинлиги, домига кирган банда қайтиб йўл топа олмаслиги, маҳлуқлар чангалидами, очликданми ўлиши мумкинлигини билмасди.

 

* * *

 

Изғирин қутурган ит каби изғирди. Қаҳратон қаршисида узоқ муддат ўтириб қолишнинг сира имкони йўқ, тирик жон борки, ўрмон бўйлаб югуришга, сакрашга, ишқилиб, қайсидир йўл билан қимир-қимир қилиш, шу баҳонада жон сақлашга маҳкум эди. Шу қисмат буткул бегона, ёвқур юртда, бир-биридан қўрқинчли, ҳар бўй кўрсатганда аждаҳо каби ажал уруғини сочар даражада чайқалгувчи катта-кичик дарахтлар, қор остидан мўралаб кун кечираётган бутазорлар чангалида қолиб ақли, ихтиёридан айрилай деётган Мелибой миробни ҳам четлаб ўтмади.

У гарангсиганча тобора олдинга талпинар, қулоғига чалинаётган беўхшов товушлардан йироқлашга, олов таъқибидан айро бўлишга уринарди. Мияси шу қадар карахтлангандики, на қўрқувни, на ўзини олдинда кутажак мушкулотлар, янги синовлар, уқубатларни идрок этарди. Фақат олдинга юрарди. Йўл-йўлакай қор қалинлиги, ўрмон ўнқир-чўнқирликлардан иборат экани туфайли думалаб-думалаб тушарди. Гоҳ бели, гоҳ тиззаларида қандайдир тошми, темирми, ёғочми ботганда кучли оғриқ сезарди. Аммо тишни тишга босганча яна ўрнидан турарди-да, устидаги қорни қоқиб ташлаб судралишда давом этарди.

Тахминан икки чақиримча йўл босиб қўйди-ёв! Беихтиёр қора терга ботгани, оёқларидан мадор кетиб вужуди титрай бошлаганини ҳис этди ва тўхтади-ю, ўзини қалин қор устига ташлади. Шу лаҳзадаёқ танасида қайноқ тафт зоҳир бўлди. Ҳарсилаб-ҳарсиллаб нафас олди. Пешонаси, елкаларини босган тер бутун танаси бўйлаб оқиб тушди.

Мироб сал нафаси жойига келгач, ётган ерида қаердалигини англашга уринди. Кўзлари серсавлат қайинлар шарпасидан бошқасини кўрмади. Аҳён-аҳёнда бойқушнинг хунук сайраши қулоғига чалинди.

— Шайтоннинг йўриғига юриб қўйдим, шайтоннинг! — хириллаб сўзланарди мироб. — Ёшим бир жойга етганда бало бормиди менга санғиб? Ҳе мардикор ишлайман деганнинг падарига лаънат! Иссиқ кўрпамни совитдим-а ўзим! Йў-ўқ, ҳаммасига ўша итдан тарқаган Толиб айбдор! Ҳа-а, у мени йўқ қилмоқчи бўпти! Билган, билган, ҳаммасидан хабари бўлган! Мени йўқ қилиб Севинчимга эга чиқмоқни истаган. Эга чиқиб бўпсан! Ҳали мироб тирик экан, сендай ҳаромиларга қизини бериб қўймайди! Ўлиб кетади, хор бўлиб ўлади, мурдасини маҳлуқлар ейди деб ўйлабмидинг? Чучварани хом санабсан, ит! Мироб-чи, вақтида коллекторга тушиб, жасади ҳайҳотдай турбанинг ичига кириб кетгандаям тирик чиққан. Ўрмонларинг нима бўпти? Ҳе сендақа муштумзўр, каллакесардан ўргилдим!..

Мироб саннай-саннай, бироз аламдан чиққандек, қўрқув, таҳликани қалбидан нари ҳайдаган бўлди ўрнидан қўзғалиб қайтадан йўлга тушди.

 

* * *

 

Мелибой мироб шу тахлит тахминан икки чақиримча ичкарилади. Ҳалокат содир бўлган жойдаги шовқин-суронлар ҳам ҳийла барҳам топди. Кўнгли сал таскин топган каби қадамини секинлатди-да, қоронғиликда атрофга жавдиради. Манзара деярли бир хил эди. Ҳеч тарафдан нажот сезилмас, ўрмон ичкариси нақ қиёмат қойимни эслатарди.

Мироб беихтиёр қорни таталаб бораётганини, чанқаганини ҳис этди. Ҳис этгани заҳоти танаси бўшашиб, кўзи тина бошлади. Совуқ баттар жонидан ўтиб қунишганча турган ерида сакраб-сакраб кўрди. Фойдаси бўлмади. Қаҳратон унча-мунчага ён беришни хоҳламас, музлаб бўлган оёқларидан мадор кетиб борарди.

— Дўзахни-ку, оловдангина иборат дейишарди, — аламдан телбаларча сўзлана бошлади мироб. — Гуноҳларинг бадалини ўша оловда куйиб тўлашинг зарур бўларкан. Буниси-чи? Нима деб аталади? Жоним музлаб кетди. Танам қақшаб боряпти. Энанг чала туғмай ўлгур Толиб шуларни билганмикан? Атайин қийналиб, итдай хор бўлиб ўлсин деганмикан? Шунчалик қўрқоқ экан, ўша худо қарғаган ертўласига тириклай кўмиб ташласа бўлмасмиди? Биров билмай ҳам қоларди-ку! Кофирнинг ишини қилди баччағар! Юзингда кўзинг демай, билиб-кўриб туриб мени балоларга гирифтор қилди! Ҳайдар-чи? У қай гўрга гум бўлди? Пойиздан тушди-ю, йўқолди-қолди-я! Анави аристонларнинг қўлига тушган бўлса-я? Сўйиб ташлайди-ку улар сувчини!.. Эсиз, пешонам шўр экан, шўр! Етти ухлаб тушимга кирмаган ерларга келиб қолдим. Қаёқдаги итфеъл кимсаларнинг қўлига тушдим. Ишқилиб, охири бахайр бўлсин!..

Мироб шундай ўйлар билан пича ўзини чалғитди. Барибир очлик зуғум қилаверди. Бахтга қарши ҳеч қаердан нажот кута олмаслигини сезар, шуни ўйлагани сайин беихтиёр ўпкаси тўлиб келарди.

У нима қилишни, энди қай томонга юришни билмай гарангсиди. Хаёлида мана-мана қайсидир дарахт ортидан ёвуз бир маҳлуқ отилиб чиқадигандек туюлиб, совуқдан адо бўлаёзган тиззалари дағ-дағ титрай бошлади. Мироб қўрқувлар исканжасида ёвдан ўзини ҳимоя қилмоққа шайланган аскар каби эҳтиёткорлик билан ортга тисланди. Гўё шундай қилса, хавф нари чекинадигандек бўлди.

Тислана-тислана бориб қандайдир юмшоқ нарсага оёқ босгандек бўлди-ю, шоша-пиша пастга энгашди.

Оёқлари остида қалин қордан бўлак ҳеч вақо кўринмасди. Шунда ҳам очлик устун келди. Нимадир топиб олиш илинжида жонҳолатда қорни қўллари билан нари сура бошлади. У оёқлари остида тубсиз ва сўнгсиз ботқоқлик борлигини, ёзда кириб қолса, домига ютиши муқаррарлигини билмасди. Фақат қор остидан нимадир топиб олиши мумкинлигини ҳис этарди… Ҳақиқатан…

Не кўз билан кўрсинки, қалин қор остига кўрпадек тўшалган, жажжи япроқлари ям-яшил, қип-қизил мевалар беркинибди.

— Астағфирилло! — деб юборди кўзларига ишонмай мироб. — Шундай қаҳратондаям мева пишарканми? Япроқчаларини қара, ям-яшил-а!..

У таваккал мевалардан бирини узиб олди-да, иккилана-иккилана оғзига солди. Мева нордонсифат, аммо таъми жуда ёқимли эди.

— Ёпирай, — дея энди меваларни сидира-сидира ейишга тушди мироб. — Худонинг қудрати бу, ҳа! Худди итузумга ўхшаркан-у, локигин жа мазалийкан.

Мироб хумордан чиққунча мева еди. Лекин қорни тўймади. Мева-да, пича кўнгли тинчлангандек бўлди-ю, сал ўтмай баттар очиқди. Яна қорни қўллари билан нари сура-сура шундай меваларни топди. Топганини сиқимлаб-сиқимлаб еяверди…

Йўқ, бу мева миробнинг совуқ ўтган танасига илиқлик бахш этмади. Муздек мева баттар совқоттириб чопонига қаттиқроқ ўралганча қайин дарахти панасига ўтириб қолди. Бу гал чарчоқ вужудига ўрлаб, кўз очишга қўя қолмади.

— Қанийди ҳозир бир бўлак гўшт бўлса, — деди мироб қоронғи ўрмонга саросима аралаш боқиб. — Ўша гўштни еб, қорнимни тўйдиргач, ўлиб кетсам майлийди. Ёши бир жойга борган одам очликдан силласи қуриб ўлса жуда хунук бўлади, ахир! Худойим шундай егуликни «ол қулим» деб ерга ташласайкан!..

Шундай ўйлар оғушида кўзи илинганини-да пайқамади. Уйқуга кетибди-ю, дарров туш кўра қолибди. Тушида қизи Севинч ҳўнг-ҳўнг йиғлаб, сочини юлармиш. «Мени абгор қилишди! Энди нима қиламан?» дея дод солармиш. Мелибой мироб унга яқин бормоқчи бўлармиш-у, кимдир чопони этагидан маҳкам сиқимлаб қадам босишга қўймасмиш. Орқадан туриб тортқилаётган кимсани бўралаб сўкишга чоғланибди. Тили айланмабди…

У азбаройи жаҳл отига минганидан ўнгида ҳам бақириб юборди.

— Қўйвор мени, ит, қўйвор! Ўлдираман! Ўлдираман!..

Мироб ўз қичқириғидан сесканиб уйғонди-ю, худди музга айланган оёғини уқалаб иситмоқчи бўлди. Шунда қўли юмшоқ, иссиқ нарсага урилди ва уни маҳкам ушлаб қолди. Қўлидаги нарса чийиллаган кўйи типир-типир қилар, баданини тимдаларди.

— Ие, қуён боласи-ку, — қўлида типирчилаётган оппоқ жонзотни кўриб, мироб ҳайқириб юборди. — Жажжилигини қара! Қайдан кеп қолдинг, жонивор! Менинг очиққанимни қайдан била қолдинг? Қани, тинчлан! Мен… аслида қаҳри қаттиқ одаммасман! Нима қилай? Сен яшайдиган ўрмон менга умуман бегона. Шу совуқларда ўлиб кетишни ҳечам хоҳламайман. Ҳозир-чи… Ҳозир сени пишираман. Қўрқма, кўп қийнамайман! Пичоқни томоғингга тирайман-у, бир тортаман… Осон қутуласан, ишон!..

Очлик жазаваси миробдек беозор, камсуқум одамни ҳам нақ қассобга айлантириб қўйди. Қишлоқда яшаб умрида чумчуқни ҳам сўйиб кўрмаган мироб қуённи тезроқ пишириб ейиш умидида қўйин чўнтагидан пичоғини чиқариб олди-да, жониворнинг гўдак каби биғиллаб йиғлашига-да эътибор қилмай, томоғига тиғ тортди. Сўнгра ҳовлиққанча юнгларини тозалашга тушди. Чамаси ўн беш дақиқа ичида ейилажак гўшт тап-тайёр бўлди. Аммо энди уни пишириш муаммо эди. Мироб бир мууддат улкан дарахт шохларига маъюс тикилиб турди. Қоронғиликда бир-биридан серсавлат оқ қайинларни яхшилаб кузатди. Уларнинг оппоқ танасида кичик-кичик қора доғлар зоҳир эди. Қанча тикилмасин, бу дарахтлар оқ қайин эканига миробнинг ақли етмади. Тикила-тикила туриб, таваккал пастга эгилган шохлардан бирини синдириб олди. У қайта ҳайратдан ёқа ушлай деди. Ҳаммаёқ қорга беланганига, қаҳратон эканига қарамай, бу шох қуп-қуруқ экан.

— Ўрмон дегани сувюқмасми дейман? — ғудрана-ғудрана шох тўплашга тушиб кетди мироб. — Нам деганнинг ўзи йўғ-а, вей! Қорнинг қалинлигини кўр-у, бу шохларни қара!.. Энди нима қилдим? Оловни қандай ёқай? Қоғоз йўқ-ку! Қуриб кетсин, ўша ёқдалигимда бир парча қоғозни киссага солволмаган эканман-да! Қани, дарахт пўстлоғини арчиб кўрай-чи! Новдалари қуп-қуруқ экан-ку!..

Мироб қайин пўстлоғини арчиб қўлига олди ва киссасидаги гугуртни чиқариб ёқиб кўрди. Пўстлоқ шу заҳоти гуриллаб ёнди.

— Мана бу худойимнинг шафқати, ҳа, — ҳовлиққанча пўстлоқларни кўчириб-кўчириб олиб шох-шаббалар остига тиқди у. — Ўзи қудратли, бандасининг раҳмини ейди. Илойим, шу кунларни қизимнинг бошига солмагин! Қанча қасдинг, синовларинг бўлса, мана мен турибман!

Мироб шундай деб гуркираганча ёна бошлаган оловда исиниш баҳонасида қуён гўшти ўртасидан йўғонроқ новдани тешиб ўтказди-да, ҳийла энгашган ҳолда пишира бошлади…

 

* * *

 

Қирқ дақиқалардан сўнг мироб чўнқайиб олганча қип-қизариб пишган қуён гўштини пишиллаб-пишиллаб тановул қилар, гўштнинг мазасига тан бериб қур-қур бош чайқаб қўярди.

— Умрим бино бўлиб қуён гўштини емаган эканман, — ўзига ўзи сўзланди у қорни тўйгач, суякларни қор остига кўмаркан. — Жа мазали бўларкан-ку занғар! Эҳ, бечора қуён-а, ажалинг етган экан! Йўқ, худойимнинг ўзи сени менинг олдимга йўллаган, ҳа! Чунки мен ҳеч қачон бандаларга ёмонлик қилмадим, бировнинг кўнглини оғритмадим, озор бермадим. Шуни билган-да! Майли, хафа бўлма, бу дунёда ўлган бир сен эмас. Ана, менинг оёғидан ўт чақнаб юрган хотиним илкис тўшакка михланди-ю, ўлиб қолди. Тақдирга тан бердим. Нима қилай? Бир кун туғилмоқ, бир кун ўлмоқ экан-да!.. Фақат… Биласанми, менга барибир қийин кечадиган бўлди. Кимсасиз ўрмонда, бегона, ит оёғи етмас юртларда ёлғиз қолиб кетдим. Бу ердан варталўтдаям топа олишмайди мени. Ҳеч ким билан гаплашмас, бировга дардимни айтолмас бўлдим. Ажалим етса, айиқми, бўрими, ишқилиб, шунақа маҳлуқлар чангалида ўларман. Нима дединг? Қўрқяпман? Менми? Бе, шундай каллакесардан қўрқмаган, маҳлуқдан ҳайиқарканманми? Ҳечам-да! Ҳов анавиндай йўғо-он ходани олиб бир отаман ўша маҳлуққа, майиб қип қўяман!.. Шундай дейман-у, «мусофир итнинг думи қисиқ» деган гап бор. Улар кўпчилик бўлиб келса, сичқоннинг ини минг танга бўлиб кетса керак. Майли-да! «Затў…» Ие, ўрисча гапирвордимми? Ёпирай, одам боши берк кўчада қолса, немисчаям гапирворакан-да, на илож?!. Фақат… Эрталабгача нима бўлишимни билмаганим ёмон. Ҳозир жуда уйқум келяпти-ю, қўрқяпман, қуёнвой. Бўри-мўри оёғимдан тортиб кетиб қоладими деб чўчияпман. Майлими? Тортаверсинми? Тўғри, боягина ўзим айтдим қўрқмаслигимни. Бахай, бахай!.. Олдин ўша бўриси бир яқинлашиб кўрсин-чи! Вей, нос чектириб адабини бермасам отимни бошқа қўяман! Ҳа-а, менинг носим Ботир носфурушнинг носидан. Жа кучли. Унақа бўрилар бир марта чекса, галасини тополмай ўлиб кетади…

Мелибой мироб совуқ таъсирими, ё асабийликданми, шу лаҳзаларда телба қиёфасига кириб қолгандек эди. Ўзи аллақачон еб бўлган қуён боласига дардини айтар, ора-сирада қўнимга жой қидирган бўлиб зулмат қаърига ўғринча назар соларди. Лекин дастлабки дақиқалардаги каби қаттиқ қўрқмас, саросималар барҳам топганди. Мироб қизил мевалар, қуён топиб олгандан сўнг бу ўрмонда очдан ўлмаслиги мумкинлигига ишона бошлаганди. Шу сабабли аста ўрнидан турди-да, совуқдан бир сесканиб олиб пана, хавфдан холи жой топиш ниятида олдинга юрди.

(давоми бор)

Олимжон ҲАЙИТ