Ichmasa ham mast bo'laveradigan erkak

0

AQSh politsiyachilari mast holatda avtomobil haydab ketayotgan erkakni ushladi. Ammo keyinchalik ma'lum bo'lishicha, erkak tarkibida alkogol mavjud ichimliklarni umuman ichmagan, uning oshqozoni kam uchraydigan kasallik tufayli o'z-o'zidan pivo ishlab chiqararkan. Bu haqda «The Mirror» nashri xabar bermoqda.

2011 yili AQShning Shimoliy Karolina shtatida yashovchi quruvchi barmog'ini yaralab olgani bois antibiotiklar bilan davolangan. Muolaja kursi tugaganidan so'ng oradan bir hafta o'tib, uning xatti-harakatlari o'zgara boshlagan, ya'ni tushkunlik, besabab tajovuzkorlik, xotira susayishi va ko'z oldini tuman qoplash kabi holatlar kuzatilgan. Quruvchi 2014 yili psixiatrga murojaat qilgan. Shifokor esa o'z navbatida unga antidepressantlar yozib bergan, ammo buning biror nafi bo'lmagan.

Oradan ko'p o'tmay bechora erkakni politsiyachilar to'xtatib,  alkogol ichganlikda gumon qilishgan. Turgan gapki, quruvchi alkogol ichmaganini aytib, tibbiy tekshiruvdan o'tishdan bo'yin tovlagan. Xullas, uni shifoxonaga jo'natishgan va alkogol ichgan-ichmaganini testdan o'tkazishgan. Tahlillar esa quruvchining qonida, garchi o'zi o'tkir ichimlik ichganini keskin rad etsa-da, 100 g toza spirtga teng miqdorda alkogol borligini ko'rsatgan.

Keyinroq Nyu-Yorkdagi Richmond universiteti tibbiyot markazi mutaxassislari erkakni tekshirib ko'rib, unga avtopivo sindromi tashxisini qo'yishdi. Bunda oshqozon o'zida achitqi ko'pligi bois mustaqil ravishda pivo ishlab chiqaradi.

Tashxis qo'yilib, kerakli muolaja kurslari o'talgach, bemor avvalgi hayot tarziga qaytdi. Aytish lozimki, u shifokorlardan yashirincha pissa yeb, gazli ichimlik ichsa, yana avvalgi holatiga tushib qoladi. Shuning uchun doim sog'lom ovqatlanish tarziga amal qiladigan bo'ldi.

«Tajovuzkor»
uglevodlar?!

Avvalroq Ibitsa politsiyasi yo'l harakati xavfsizligiga rioya qilmay avtomobil boshqarayotgan erkakni mastlikda gumon qilib ushlashgani haqida xabar berilgan edi. Buni qarangki, qon tahlili uning qonida barcha giyohvand moddalar: kokain, metamfetamin, qoradori, marixuana va amfetamin mavjudligini ko'rsatgan.

Bunday odamlar, garchi ularning soni oz bo'lsa-da, bor va ular uglevodlar bilan mast bo'lishadi.

Avvaliga Nik Xess unga nima bo'layotganini tushunolmadi. «Men bilan tasavvur qilib bo'lmaydigan narsa yuz berayotgan edi. Uglevodlarni o'z ichiga olgan biron-bir narsani yeb qo'yganimda, beixtiyor qandaydir qo'pol muomalali odamga aylanardim. Tushunarsiz ko'ngil aynish boshlanadi, oshqozon va bosh og'rig'i. Bir yil davomida uyg'onganimdan keyin har kuni qusardim, — deydi Nik. — Ba'zida bu holat bir necha kundan keyin yo'qolgan, ba'zida esa shunday bo'lgan: men mastman».

Nik alkogol iste'mol qilmas, ammo hech kim unga ishonmasdi. Kunlarning birida Nikning xotini alkogol yashirilgan shishani qidirib butun uyni ostin-ustun qildi. «Xotinim videoga tushirmaguncha hamma meni masxara qilayotganday tuyuldi. Men qaradim va angladim: haqiqatan ham, men mast odamga o'xshayman», — deydi Nik.

Asta-sekin Xess «ichki pivo sindromi» yoki «avto-fermentatsiya sindromi»dan azob chekayotganini angladi. Bu juda kam uchraydigan va munozarali tibbiy kasallik bo'lib, unda ichakdagi xamirturushga o'xshash zamburug'lar ovqat tarkibidagi qandni ortiqcha endogen qon spirtiga aylantiradi. Bunday g'alati sindrom bilan yashaganlar nimani his qiladi? Agar atrofimizdagi deyarli hamma — yaqin do'stlardan tortib sudyalarga qadar bunday alomatlarga ega bo'lgan odamlarni mast deya xato qilishsa nima bo'ladi?

Sirli alomatli      xastalik tarixi

Xess boshidan kechirgan shunga o'xshash holatlar haqida birinchi eslatmani 1970 yillarda yapon    tadqiqotchilarining hisobotlarida topish mumkin. Ular surunkali xamirturush infeksiyasi bo'lgan bemorlardagi sirli alomatlarni aytib berishdi. O'sha paytda chop etilgan ma'ruzada bunday bemorlarning barchasida jigar fermenti etishmasligi aniqlangani aytilgan.

Har bir insonning ichaklarida oz miqdordagi xamirturushli zamburug'lar mavjud bo'lib, ular oziq-ovqat tarkibidagi uglevodlar va qand bilan ta'sirlanib, ozgina spirt hosil qiladi. Yaponiyalik bemorlarda quyidagilar ro'y berdi: xamirturush infeksiyasidan kelib chiqqan tanadagi ortiqcha xamirturush va ko'p miqdordagi uglevodga boy guruchni iste'mol qilganliklari jigar fermentlarining etishmasligi bilan birgalikda spirtli ichimliklarni o'z vaqtida qayta ishlashga imkon bermadi.

Siz istamagan yoki umuman kutmagan holda to'satdan mast bo'lish nimaga o'xshaydi?

Hozirda ushbu alomat, xususan, Texasning Panola kollejidagi   sog'liqni saqlash va bemorlarni parvarish qilish kafedrasi dekani Barbara Kordell tomonidan o'rganilmoqda. Barbara Kordell va uning hamkasbi Jastin Makkarti birinchi bo'lib AQShda 61 yoshli erkakda ushbu sindromni tashxislashdi va o'z xulosalarini klinik kuzatuvlar davomida olingan natijalar bilan tasdiqlashdi. Kordell ushbu holat bilan 2005 yilda yaqin do'sti, uni Jo deb ataymiz, to'satdan mast bo'lish alomatlari paydo bo'lganda qiziqib qoldi. Jo bosh aylanishi, ko'ngil aynish va charchoqdan shikoyat qildi. Shu bilan birga Jo bir tomchi ham kuchli alkogol ichmaganini aytdi.

Uning rafiqasi, kasbi bo'yicha hamshira har qanday bunga o'xshash hodisani yozib olishni boshladi. «Bir kuni, — deya eslaydi Kordell, — Jo xotini va o'g'illari bilan spirtli ichimliklarni o'lchagich yordamida sinov o'tkazishdi. Har biri bir stakan sharob ichdi va shundan so'ng har birining alkogol miqdori tekshirildi. Jo ko'rsatgan natija stolda o'tirgan boshqa odamlarnikidan uch baravar yuqori edi.

Bularning barchasi menga juda sirli, tushunarsiz bo'lib tuyuldi. Vaqt o'tishi bilan muammo yanada yomonlashdi. 2010 yilga kelib Jo haftasiga ikki-uch marta to'satdan mast bo'lish bilan og'riydi».

O'sha yilning yanvar oyida Jo kasalxonaga yotqizilgan va tunu kun kuzatuv ostida bo'lgan. Shifokorlar Joning shunchaki aroqxo'r ekanligidan shubhalanib, idishlarni yashirib, uning barcha narsalarini tekshirib ko'rishdi. Jo uglevodli dietaga kiritildi va uning qonini har ikki soatda tahlil qilish uchun olib borishdi. Bir kuni Joning alkogol darajasi 100 ml qon uchun 120 mg gacha ko'tarildi. O'rtacha bo'yi va vazni bo'lgan kishi uchun bu yetti porsiya viskiga tengdir.

Jo omadli, chunki u ahvolini aniqlay oladigan tadqiqotchilar bilan tanish edi. Xess unchalik omadli emasdi. U ko'p yillar davomida azob chekdi va deyarli shifo umididan voz kechdi. U faqat telefon ma'lumotnomasida joylashgan barcha shifokorlarga bordi, barcha mumkin bo'lgan klinik muolajalarni, shu jumladan, kolonoskopiya, endoskopiya va jigar tekshiruvlarini o'tkazdi. Yaxshiyamki, Xess uchun uning xotini kechasi tasodifan internetda Kordellning Jo va uning ajoyib alomatlari haqidagi yozuvlarini ko'rib qoldi.

Barbara Kordell va yana «ichki pivo ishlab chiqarish» sindromini o'rganish uchun birgalikda ishlaydigan Anup Kanodiya ismli boshqa shifokor bilan bog'landi. Kanodiya Xessning axlati namunalarini o'rganib chiqdi va uning ichagida nima sodir bo'lganligini aniqlash uchun genetik hamda mikrobiologik testlarni o'tkazdi. «Mening ichaklarimdagiga qaraganda 400 foiz ko'proq xamirturush bor edi, — dedi Kanodiya. — Bu mening butun karyeramda ko'rgan odamdagi eng yuqori xamirturush».

Shundan so'ng yana 50 kishi       «soyadan chiqib» xuddi shu alomatlarni boshdan kechirayotganliklarini aytishdi. Biroq Kordellning fikricha, AQShda bunday holatlarning haqiqiy soni ikki baravar ko'p bo'lishi mumkin.

Muammo xavflimi?

Muammo shundaki, bu odamlarning bir nechtasida yaponiyalik olimlar ilgari aytib o'tgan holatlarga o'xshash g'ayritabiiy jigar fermentlari mavjud. Xo'sh, ular bilan nima sodir bo'ldi?

Kordell va uning hamkasblari tomonidan ishlab chiqilgan ish nazariyasi quyidagicha: «Muammo ichakdagi xamirturush miqdori nazoratdan chiqib ketganda paydo bo'ladi. Odatda, bakteriyalar o'zlarining xamirturush miqdorini normal darajada ushlab turishadi, ammo ba'zida xamirturush o'z ichiga oladi».

Agar siz «ichki pivo tayyorlash» alomati bo'lgan odamlarning ichak mikroflorasini ko'rsangiz, doim juda ko'p miqdordagi xamirturushni topishingiz mumkin. Eng ko'p uchraydigan shtamm «Saccharomyces cerevisiae» bo'lib, uni «novvoy» yoki «pivo» xamirturushi deb atashadi, chunki ular novvoy va pivo pishiruvchilar deb ataladi.

Kordelning so'zlariga ko'ra, ko'pincha odamlar bunday holatni boshdan kechirganlarini aniq ko'rsatishi mumkin. Qoida tariqasida, bu antibiotiklardan uzoq muddat foydalanish bilan mos keladi. Muayyan vaqt davomida bunday dorilarni qo'llash tufayli xamirturush zamburug'larining ko'payishini boshqaradigan bakteriyalar yo'q qilinadi. Bu xamirturushni egallashga imkon beradi.

Sud-tibbiy toksikolog Ueyn Jons bu nazariyani qo'llab-quvvatlash uchun qo'shimcha dalillarga muhtoj. U aytadiki, uglevodlarning parchalanishi natijasida ichaklarimizda hosil bo'lgan har qanday spirt jigar orqali qon aylanish tizimiga kirmasdan oldin o'tishi kerak. Bizning jigarimizda alkogolni shunday qayta ishlaydigan fermentlar mavjudki, ularning deyarli butun hajmi qondan chiqariladi. Bunga birinchi o'tish metabolizmi (yoki ta'siri) deyiladi.

Aynan shu fiziologik jarayon Jonesni odamlarning qonida shunday miqdordagi alkogol ishlab chiqarish qobiliyatiga ishontirmaydi, bu organizmdagi xamirturushning nomutanosibligi tufayli tibbiyot va sud tibbiyoti uchun qimmatga tushishi mumkin. Uning fikricha, Yaponiyada yuz bergan holatlar bundan mustasno.

Antifungal dorilar va kam uglevod hamda qand dietasi Nik Xess va Joga ushbu alomatlarni sezilarli darajada yengillashtirishga yordam berdi. «Menda oyiga bir yoki ikkita shunday holat sodir bo'ladi, — deydi Xess. — Ammo hozir bu unchalik dahshatli emas. Xotinimga minnatdorchilik bildirishim kerak. U taslim bo'lmadi. Men taslim bo'lishga tayyor edim. Undan juda minnatdorman!»

loading...