Сингапур қандай қилиб энг қолоқ ва қашшоқ давлатдан жаҳондаги энг ривожланган ва бой давлатга айланган?

1

Сингапур – Жануби-шарқий Осиёда жойлашган давлат.

Ер майдони – 725,7 квадрат км.

Аҳолиси – 5 млн 730 минг.

Ялпи ички маҳсулоти – 585,055 млрд доллар. Жаҳон миқёсида 36-ўрин.

Аҳоли жон бошига 103250 доллар. Жаҳон миқёсида 3-ўрин.

1965 йил 7 августдаги  келишмовчилик туфайли Малайзия федерацияси таркибидан ажралиб чиқиб, 1965 йил 9 август куни Сингапур мустақил давлат мақомини олди.

Мустақилликнинг илк йилларида Сингапур Жануби-шарқий Осиёдаги энг кичик, энг қашшоқ мамлакат эди. Ҳатто ичимлик суви ва қурилиш учун қумни ҳам қўшни давлатлардан сотиб олишарди. Ҳеч қандай қазилма бойлиги йўқ, газ йўқ, ўтинга ўрмони ҳам бўлмаган Сингапур четдан аҳоли эҳтиёжи учун кўмир импорт қилишга мажбур эди. Қўшни давлатлар билан муносабатлари яхши эмас, ички сиёсатда эса аҳолининг учдан бир қисми янги ҳукуматга қарши кайфиятда эди. Ўша йиллари Сингапурнинг биринчи премьер-министри бўлган Ли Куан Ю ҳукумати мамлакат ривожланиши ва тараққиёти стратегиясини – Сингапурни Жануби-шарқий Осиёнинг савдо ва молия марказига айлантириш ва чет эл сармоядорлари учун энг қулай мамлакатга айлантириш йўлини танлади.

«Биз ҳар бир чет эл сармоядорини қутладик, биз ўз теримиздан чиқиб кетардик, токи уни мамлакатга олиб кириш, бирон иш ва ишлаб чиқаришни йўлга қўйиши учун» – деб эслайди Ли Куан Ю.

Мамлакат раҳбарияти катта эътибор қаратганди сармоядорлар ишончини қозониш учун. Ҳар бир мамлакат учун муҳим бўлган сармояни олиб кириши мумкин бўлган сармоядорга давлат тарафидан энг ташаббускор, илғор, интилувчан мансабдор бириктириларди. У ўша сармоядор билан туну кун ишларди, барча муаммоларни ҳал қиларди, қулайликларни яратарди, токи уни Сингапурга келишга ва  иш бошлашига кўндирмагунича тинмасди… Ли Куан Ю ҳар бир сармоядорга шахсан ўзи кафолат берди уларнинг сармояси ва бизнесига ҳеч қандай хавф солинмаслигига ва барча қулайликларни яратиб беришга.

Масалан, 1973 йилги жаҳон нефть кризисида ҳам ҳукумат мамлакатга нефть олиб кириш, уни сақлаш, оборот қилиш ва олиб чиқиб кетиш учун ҳеч қандай тўсиқлар қўймади. Ва бу ўз натижасини берди… АҚШ ва Британиянинг йирик фирмалари Сингапурда ўз завод ва фабрикаларини қуришни бошлади.  Янги-янги иш ўринлари очилди. Тез орада мамлакатда ишсизлик муаммо бўлмай қолди.

Шу билан бир вақтда барча божхона солиқлари бекор қилинди ва сифатсиз ва рақобатга бардош бермайдиган кичик ва йирик монопол фирмалар банкрот бўлди. Мамлакатда автомобиль ишлаб чиқаришни йўлга қўйган «Мерседес» компанияси молия директоридан Ли Куан Ю сўради: “Сингапурга яна қанча вақт керак бўлади мамлакатда автомобиль йиғишни давлат томонидан қўллаб, чет элдан машина олиб киришга тарифларни сақлаб туриш учун?” ва: “ДОИМО”, деган жавобни олди.  Ли Куан Ю ҳеч иккиланмасдан барча импорт тарифларини бекор қилди ва мамлакатда автомобиль йиғувчи монопол компания касодга учради.

Мамлакат мустақилликка эришган йиллари Сингапур энг юқори коррупция, яъни порахўрлик, жиноятчилик, қолоқлик, таълим даражасининг деярли йўқлигидан азият чекарди. “Коррупция Осиё халқлари менталитетининг энг очиқ кўриниши. Одамлар очиқчасига пора олади ва буни оддий ҳол, иш ҳақи, тақдирланиш деб қабул қилади”, деб ёзади Ли Куан Ю.

Порахўрлик билан кураш – барча давлат ҳужжатларини расмийлаштиришни осонлаштириш, пора ва таниш-билишчилик билан олинадиган давлат шартномалари ва лицензияларини бекор килиш билан бошланди. Судья, прокурор, адлия ва ҳуқуқ соҳаси вакилларининг ойлик маошлари энг юқори даражага етди ва бу соҳага энг етук, профессионал адвокатлар жалб этилди. Судьялар ойлик маошлари бир неча юз минг долларга етди. Мамлакатдаги уюшган жиноятчилик гуруҳлари қаттиқ бостирилди ва тугатилди. Давлат доирасида таниш-билишчилик ва қариндош-уруғчилик алоқаларига чек қўйилди… Ва бу ишларни Ли Куан Ю биринчи бўлиб ўз атрофидан бошлади ва бунда ўзи билан бирга ўқиган маслакдош министрларни хам аяб ўтирмади.  Давлат юқори доирасидаги коррупцияга қарши кураш учун мустақил холис давлат органи тузилди ва бунда улар Ли Куан Юнинг оиласи ва қариндошларини ҳам четда қолдиришмади. Барча полиция ходимлари ишдан четлаштирилди ва қайтадан профессионал даражада қайта ташкил этилди. Натижада порахўрлик билан қўлга тушган юзлаб одамлар қамалди, кўпчилиги мамлакатдан чиқиб кетди ёки ўз жонига қасд қилди. Булар қаторида Ли Куан Юнинг дўстлари ҳам бор эди. Натижада Сингапур халқаро рейтингда дунёнинг энг кам коррупциялашган давлатлари рўйхатига кирди. Ли Куан Ю: “Мен ўз принципларимда қонун ҳамма нарсадан устун эканлиги ва қонун олдида барча баробар эканлигига катта эътибор қаратдим. 1960-70- йилларда таълим тизими тубдан реформа қилинди. 1965 йилдан 1990 йилгача мамлакат аҳоли жон бошига ялпи ишлаб чиқариши 400 доллардан 12,2 минг долларга ошди, яъни 25 йилда 30 маротаба ошиб, Сингапур Осиёдаги энг қолоқ ва қашшоқ давлатлар рўйхатидан жаҳондаги энг ривожланган ва бой  давлатлар рўйхатига кирди. Бу ўтган 25 йил тарихга «Сингапур иқтисодий мўъжизаси» деб кирди.

Руслан Собирович

loading...

1 ТА ФИКР

  1. Э койил ман хакикий жонкуяр инсон,хакикий сиесатжи ,уз юртини оеил подишохи ва эркатой тарихга колган угли.

Comments are closed.