Дмитрий Некрасов: Толибон ва Россия ҳукуматининг битта умумий душмани – цивилизация ва тараққиёт

0

Афғонистондан ташқарида, даромаддан тортиб то унинг давомийлигига қадар турли мезонларга мувофиқ ҳаёт даражаси юқори бўлган ривожланган цивилизациялашган дунё мавжуд.  Бу дунё Афғонистонга биринчи марта келаётгани йўқ ва у эрда қандайдир тартиб ўрнатишга ҳаракат қилмоқда.

Совет босқинини олинг.  Хўш, СССР ёмон эди дейлик: у динга қарши қаттиқ курашди, ғалати иқтисодий моделни олиб борди ва энг муҳими, СССР нисбатан барқарор мамлакатга бостириб кирди (сиёсий жиҳатдан ўта беқарор деган маънода, аммо ҳозирча фаолсиз фуқаролар уруши) ва беқарорлаштириш ҳақиқати, баъзи бир эслатмалар билан сиз СССРни айблашингиз мумкин.

Бироқ, ҳатто СССРда ҳам худди шу маданиятга эга бўлган бир хил халқлар яшайдиган ўзларининг орқасида турли тожик-ўзбеклар бор эди, уларда бу ёмон ва ғалати СССР босқинга қадар Афғонистонга қараганда сезиларли даражада яхшироқ ҳаёт таъминлади.

СССР Афғонистонда мактаблар, касалхоналар, йўллар ва бошқаларни қурди.  Агар маҳаллий аҳолининг қаршилиги бўлмаганида эди, унда шубҳасиз, бундай ғалати СССР таъсир доирасида бўлиш ҳам Афғонистонни ўз-ўзидан келиши мумкин бўлганидан ҳам фаровон ҳаётга олиб борган бўларди.

Америкаликларга даъво қилиш қийинроқ.  Улар аллақачон беқарорлашган мамлакатга келишди.  Афғонистондаги 1990-йилларнинг статистик маълумотларига кўра, ҳамма нарса жуда ёмон, аммо мавжуд маълумотлардан кўриниб турибдики, 2002-2021 йилларда мамлакатда зўравонлик билан ўлганлар сони 1996-2001 йилларга қараганда камроқ ва катталиги буйруқлари камроқ бўлган. 1989-1996 йилларда.  Ўша зўравон ўлимлар нуқтаи назаридан ҳам «уруш» ва «босқинчилик» уларнинг сонини «тинч суверен давр» га нисбатан камайтирди.

Иқтисодиёт нуқтаи назаридан шикоят қилиш одатда гуноҳдир.  Америкаликлар фақат фуқаролик инфратузилмаси (мактаблар, тўғонлар, касалхоналар, йўллар) қурилишига деярли 40 миллиард доллар сарфлади.

Таққослаш учун, аҳолиси жиҳатидан Афғонистонга ўхшаш бўлган Украинанинг 30 йиллик ҳаёти давомида унга жамғарилган тўғридан-тўғри хорижий инвестициялар 50 миллиардни ташкил этди ва бу эрда 20 йил ичида 40 миллиард ва бу фақат янги иншоотлар.

Муҳтожларга кўрсатиладиган гуманитар ёрдам, афғон расмийлари, ҳарбийлар ва полиция маошлари, маҳаллий армияни жиҳозлаш ва ўқитиш.  ва шунга ўхшашларнинг барчаси алоҳида мақолалардир.

Биргаликда Америка ёрдами тахминан 150 миллиард долларни ташкил этди.  Бошқача қилиб айтганда, америкаликларнинг субсидиялари ҳар йили Афғонистон ЯИМнинг 40% ини ташкил этди.  Менимча, жаҳон тарихида олувчи мамлакат иқтисодиёти кўламига нисбатан кенг кўламли ёрдамнинг мисоллари бўлган.

Урушаётган мамлакатда мактаблар ва йўллар қурилиши ҳар доим ҳам самара бермаслиги аниқ.  Аммо мавжуд статистик маълумотлар шуни кўрсатадики, Америка «ишғол этилиши» даврида Афғонистонда ўртача умр кўриш давомийлиги 56 ёшдан 64 ёшгача ўсди, болалар ўлими ярмидан кўпи камайди, саводхонлик 8 фоиздан 43 фоизгача ўсди, аҳолининг тоза сувдан фойдаланиш даражаси 16% дан 89% гача ўсди.  Ва бошқалар.  Рўйхатга олиш учун кўп вақт талаб этилади.  Аҳолининг ҳаёти ҳар қандай ўлчов билан кескин яхшиланди.

Умуман олганда, зўравонлик ва коррупцияни жиловлайдиган, ҳатто мамлакатни пул билан сув босган Америка ишғолидан кўра фойдали нарсани тасаввур қилиш қийин.  Бироқ, биз кўрган нарсаларни кўрамиз.

Афғонистонликлар уларнинг ҳузурига қаршилик қилгани учун америкаликлар тез орада кетишади.  Афғонистонликлар кетиши биланоқ, шубҳасиз, ёмонроқ яшашади, ёки яна фуқаролар урушига ўтишади.

Нима учун бу содир бўлаяпти?  Ахир афғон аҳолисининг мутлақ кўпчилиги америкаликларнинг кетиши учун тўғридан-тўғри фойдали эмас, аммо кўпчилик бу кетишни чин дилдан истайди.  Кўплаб тушунтиришлар мавжуд, аммо бу эрда мен улардан бирига эътибор қаратаман.

Америкаликларнинг чиқиб кетишидан Толибон қўмондонлари (барча хавфсизлик кучлари кенгроқ) ва, эҳтимол, руҳонийлар фойда кўришади.  Улар яхшироқ яшашади.  Улар нафақат моддий маънода, балки қарорлар қабул қилишлари, атрофдагиларга қулай амалиётни жорий қилишлари ва ҳ.к.

Агар ҳозирги замонавий жамият билан бирлашиши керак бўлса, бу одамларнинг барчаси ким бўлар эди?  Такси ҳайдовчилари, сотувчилар ва бошқа ойна тозалагичлар.  Уларнинг ҳаётда олган кўникмалари ва дунёқараши замонавий жамиятдаги муваффақиятга кам мос келади.  Улар ҳеч қандай конструктив нарсага қодир эмаслар.

Аксарият афғонлар узоқ умр кўришлари, яхши маълумот олишлари ва даромад олишлари мумкин бўлган дунё ғалати келиб чиқиши бор ушбу анъанавий одамларга ижтимоий иерархияда муносиб ўринларни тақдим эта олмайди.

Шунинг учун, улар ўзларининг барча кучлари ва мафкуравий ресурсларини янада ривожланган дунёни йўқ қилиш ва дунёни ўзлари учун қулайроқ қилиш учун ишлатишади.  Имон поклигини ҳимоя қилиш ва кофирларга қарши курашиш зарур бўлган дунё, бу эрда мини-юбкаларнинг йўқлиги замонавий тиббиёт мавжудлигидан кўра муҳимроқдир.  Ўша одамларнинг бу қатлами асосан Афғонистон аҳолисининг қолган қисмини гаровда ушлаб турибди.

Афғонистонда содир бўлаётган воқеалар жуда кенг тарқалган ҳодисанинг ёрқин намунасидир.  Ушбу фаровонликка мос келмайдиган гуруҳларнинг умумий фаровонлиги билан курашнинг ўхшаш жараёнлари кўплаб мамлакатларда учрайди.

Масалан, Россияни олайлик.  Хавфсизлик ходимларининг қатлами бор.  Ҳеч қандай конструктив нарсага қодир эмас, замонавий дунёда бу деярли керак эмас.  Агар улар ўзларининг офисларида ўтирмаган бўлсалар, улар максимал даражада қўриқчилар бўлишади (лекин ривожланган дунёда уларнинг сони жуда кам) ёки энг ёмони, энг юқори даражадаги хизматчилар.

Ушбу қатлам архаик дунёқарашни (империализмнинг дунёвий дини) қабул қилади, фанга зид бўлган фактларга ишонади, бошқаларни ғалати ва кўпинча тўғридан-тўғри зарарли ҳаракатларни бажаришга мажбур қилади.

Толибон руҳонийлари сингари уларга ҳам гуманитар фанлар бўйича ёмон маълумот олган ёки эндигина бошини кўтарган, баъзида ҳақиқатан ҳам ваъз қилаётган нарсаларини эътироф этган тинч аҳоли қатлами хизмат қилади.  (Толибоннинг кўплаб муллалари ҳам ҳақиқатан ҳам Оллоҳга ишонадилар, аммо бу уларнинг соғлиқни сақлаш ва таълимга салбий таъсирини камайтирмайди).

Толиблар мисолида бўлгани каби, айби эмас, балки Россия хавфсизлик хизмати ходимларининг бахтсизлиги шундаки улар ҳаётлари давомида маъносиз тузилмаларда ишлаган, замонавий дунёда маъносиз бўлган кўникмаларни эгаллаган.

Уларнинг аксарияти ҳақиқатан ҳам тарихнинг хаёлий версиясини сақлаб қолиш яхши тиббиёт ва маълумотга эга бўлишдан кўра муҳимроқ, деб ҳисоблаганликлари учун улар айбдор эмаслар (толиблар мини юбкаларга қарши курашни ҳам юқорига кўтаришди).

Уларнинг айби шундаки, улар русларнинг аксарияти узоқ ва фаровонроқ яшайдиган, аммо улар учун унчалик қулай бўлмаган дунёни олдини олиш учун мавжуд бўлган барча куч ва мафкуравий ресурслардан фойдаланадилар.

Афғонистонда бўлгани каби, Россияда ҳам улар ҳозиргача муваффақият қозонишди.  уларнинг Толибон билан умумий душманлари бор: цивилизация ва тараққиёт.

loading...