Афғонистондаги будда ибодатхоналари жойлашган ҳудудаги қурилиш кўпчиликни хавотирга солмоқда

0

ЮНEСКОдагиларнинг айтишича, лойиҳа бўйича улар билан маслаҳатлашилмаган, маҳаллий экспертлар эса бундан хавотирда.

Толибон Бомиён Буддасининг ҳайкаллари турган қоядан атиги бир неча метр нарида сайёҳлик мажмуасини қуриш ишларини бошлаб юборди. Археологлар ва экспертлар бу Жаҳон мероси объектига тузатиб бўлмас зарар етказиши мумкин, деб ҳисоблашмоқда.

Лойиҳа 1990 йилларда фуқаролар уруши пайтида вайрон бўлган тарихий бозорни «тиклаш»га қаратилган. Толибон режасига кўра, ҳудуд ресторанлар, меҳмон уйлари, автотураргоҳлар, ҳунармандчилик ва озиқ-овқат дўконлари жойлашган туристик марказга айланади.

Аммо вайрон бўлган бозорнинг ўзи қадимги харобалар тепасида жойлашган тарихий жой бўлиб, Афғонистоннинг энг катта хазиналаридан бири бўлган Будда ибодатхонаси ғорларининг мўрт қояларига яқин жойлашган.

«Бу эски бозор Жаҳон мероси объектининг археологик буфер зонасида жойлашган. ЮНEСКО ҳеч қачон бу жойдан қайта фойдаланишни ёқламаган», деди исми сир қолишини истаган Афғонистондаги мерос масалалари бўйича дипломат.

«Аксинча, бу бинолар археологик зонанинг ўртасида жойлашган бўлиб, қайсидир маънода 19-аср охири ва 20-аср бошлари меросининг бир қисмидир, шунинг учун у ерни реконструкция қилиш жуда нозик иш».

2001 йилда Толибон водийда минг йилдан кўпроқ вақт давомида қурилган иккита улкан ҳайкални вайрон қилди, аммо улар турган жой, ғор фрескалари ва бошқа қолдиқлар сақланиб қолган.

“Бу ердан меҳмонхона, одамлар тунаши, маҳаллий ҳунармандчилик буюмлари кўргазмаси ва автотураргоҳлар билан таъминлаш учун фойдаланиш керак”, – дейди вилоят ахборот ва маданият бўйича директори Мавлавий Сайфурраҳмон Муҳаммадий.

«У ерда маҳаллий маҳсулотларни сотиши мумкин бўлган ҳунармандчилик, озиқ-овқат , тикувчилик ва каштачилик дўконлари ҳамда анъанавий ресторанлар ва чойхоналар бўлади.»

Бомиён губернатори Абдулла Сарҳадий дохил юқори мартабали Толибон расмийлари маросимда нутқ ирода қилди. Лентани кесиб, янги қазилган хандақда бинолар учун рамзий қизил ўралган пойдевор тошларини қўйди.

Муҳаммадийнинг айтишича, қурилиш ишлари қаттиқ назоратга олинган.

Унинг сўзларига кўра, ЮНЕСКО томонидан имзоланган. Аммо, ЮНЕСКОдагилар лойиҳа бўйича у билан маслаҳатлашилмаганини ва бозорни қайта қуришга розилик бермаганини айтмоқда. Бундан ташқари, ЮНЕСКО баёнотда Толибонни бинонинг табиатни муҳофаза қилиш ишларига таъсир қилиши мумкинлиги ҳақида ҳам огоҳлантирган.

Ҳудуднинг потенциал археологик қийматини сўзсиз эътироф этган ҳолда, Муҳаммадий ҳукумат келажакда археологик қазишмалар учун бозор ҳудудини қайтариб олиш ҳуқуқини ўзида сақлаб қолишини айтди.