Улкан ҳарбий жиноят!!! Булар эса ўша жиноятчилар!!!
«Бизга ҳеч ким озодликни текинга бермаган — биз ўз озодлигимизни ШАҲИДЛАРИМИЗ қони эвазига қўлга киритганмиз!»
Бундан 36 йил аввал, 1990 йилнинг 19 январидан 20 январга ўтар кечасида, совет раҳбариятининг бевосита буйруғи билан Боку, Сумгаит ва Озарбайжоннинг бошқа шаҳарларига бир неча ўн минг кишидан иборат совет армияси қисмлари киритилди. Бу «Удар» деб аталган жазоловчи операция эди. Ушбу фожиали воқеа Озарбайжоннинг замонавий тарихида абадий «Қора Январ» номи билан қолди.
Совет қўшинлари тинч шаҳарларга босқинчи сифатида кириб келди — тун қоронғусида, танклар ва БТРлар билан. Улар аввал телеминора генератор блокларини йўқ қилиб, мамлакатни ахборотдан, ёруғликдан маҳрум этдилар. Қон тўкилиши олдидан шаҳар қоронғуликка ғарқ этилди.
Ҳарбий босқин натижасида 147 нафар тинч аҳоли ҳалок бўлди, 744 киши яраланди, 100 дан ортиқ одам бедарак йўқолди, 800 дан зиёд фуқаро ҳибсга олинди.
Аслида, ўша фожиали кунларни кўрган гувоҳларнинг айтишича, ҳалок бўлганлар, яраланганлар ва бедарак йўқолганлар сони анча кўп бўлган. Аммо бу ерда мен расмий статистикага таяняпман.
Кремль озарбайжон халқининг МУСТАҚИЛЛИК ва ОЗОДЛИК ҳақидаги чақириқларига ана шундай жавоб қайтарди.
Аввал Бокуда сўнг, бутун республика бўйлаб ўтган тинч митингларда ажралиб чиқиш эмас, адолат талаб қилинган эди:
— бирёқлама, арманпараст позициядан воз кечиш,
— Арманистондан 300 мингдан ортиқ озарбайжонликнинг қувиб чиқарилишида айбдорларни жазолаш,
— Тоғли Қорабоғдаги сепаратист гуруҳлар ва уларнинг етакчиларини жавобгарликка тортиш.
Бироқ Кремль Арманистон ва Қорабоғда сепаратизм етакчилари томонидан содир этилган барча жиноятларга жинояткорона кўз юмди. Кейинчалик Арманистондан келган қочқинларга Тоғли Қорабоғ ва атроф ҳудудлардан чиққан қочқинлар ҳам қўшилди.
Москвага қилинган кўплаб мурожаатларга қарамасдан, ҳеч қандай амалий чоралар кўрилмади. Шундан сўнг Озарбайжондаги митингларда СССР таркибидан чиқиш ва совет ҳокимиятидан воз кечиш талаблари тобора баланд овозда янграй бошлади.
Озарбайжон Халқ Фронти ва озарбайжон халқи республикадаги 28 туманда амалда совет ҳокимиятини тугатди.
Яқинлашиб келаётган сайловларда ОХФнинг ғалабаси муқаррар эди. Бу эса Советлар ҳокимиятининг парчаланиши ва орзуланган ОЗОДЛИК ҳамда МУСТАҚИЛЛИК сари йўл очилишини англатар эди.
Москва бунга йўл қўя олмасди. Музокара ва ечим ўрнига, у зўравонликни танлади — тинч шаҳарга қўшин киритди, уни тун қоронғусида, душмандек, ўз иттифоқдош республикасига қарши ишлатди.
Москва жуда тез унутди: айнан озарбайжон нефти туфайли Улуғ Ватан урушида ғалаба қозонилганини. Унутди — Озарбайжон фронтга фақат нефть ва ёқилғи эмас, балки ўз ишлаб чиқаришидаги 30 дан ортиқ турдаги қурол-яроғ, озиқ-овқат ва бошқа зарур нарсаларни ҳам берганини. Унутди — ҳар бешинчи озарбайжонлик урушдан қайтиб келмаганини. Шунингдек, Сибирда нефть топиб, СССР иқтисодиётини сақлаб қолган инсон ҳам озарбайжонлик — Фармон Салманов эканини унутди.
Озарбайжоннинг Совет Иттифоқи олдидаги хизматларини санаб адоғига етиб бўлмайди: миллиардлаб тонна нефть ва газ, меҳнат, қон, қурбонликлар. Шу сабабли Москва бундай бой республикани йўқотишни истамас эди.
Кремль Бокуда қўшин киритилиши нафақат Озарбайжонни, балки бошқа иттифоқдош республикаларни ҳам қўрқитади, деб ўйлаганди. Аммо аксинча бўлди. Бу жиноят озарбайжон халқини янада бирлаштирди ва МУСТАҚИЛЛИК ҳамда ОЗОДЛИК учун курашнинг кучли катализаторига айланди.
Биз эслаймиз. Биз улар ҳақида гапирамиз. Қора Январ қурбонлари хотирамизда мангу қолажак!
Уларни унутмаслик — ҳар биримиз зиммамиздаги муқаддас бурчдир.
Фамил Жамал
