Эрон билан урушнинг асосий мағлуби АҚШда топилди. Ва бу Трамп эмас…

«Мен 25 йиллик Яқин Шарқдаги можаролардан чарчаган америкаликларнинг ҳиссиётларини жуда яхши тушунаман ва уларнинг хавотирларига қўшиламан. Аммо фарқ шундаки, ўшанда мамлакатимиз жилови аҳмоқ президентлар қўлида эди». АҚШ вице-президенти Жей Ди Вэнс узоқ давом этган сукутдан сўнг мана шу сўзлар билан пайдо бўлди ва оддий халққа аслида нималар содир бўлаётганини тушунтиришга ҳаракат қилди.

Биз, нима бўлаётганини яхши тушунамиз: бу оддий Америка империализми, ҳайратланарли жойи йўқ. Энг қизиғи шундаки, биз америкаликлар билан вазиятни баҳолашда деярли бир хил фикрдамиз: бизга ҳам Эронга ҳужум мутлақо ёқмаяпти — уларга ҳам. Фикри йўқларни ҳисобга олмаганда, АҚШда уруш рақиблари ва тарафдорлари нисбати — учга бир. Агар уруш ойлаб давом этса ва Пентагон талофатлар беришни бошласа, бу нисбат олтига бир бўлади.

Вэнс ҳозир шок ҳолатида бўлганлар орасида. Бу табиий: у ўз бошлиғининг қароридан энг катта мағлуб бўлган шахсдир. Бироқ у бу ҳақда очиқ айта олмайди, чунки шефи хиёнатни кечирмайди.

Америкада «MAGA-республикачилар», бизда эса (энди бу маъносиз бўлса-да) «трампистлар» деб аталадиган гуруҳ демократлардан ҳам кўра кўпроқ урушдан ғазабда. Уларнинг асосий фарқи — Вьетнам, Югославия, Ироқ, Ливия, Афғонистон каби ташқи интервенцияларни мутлақо қабул қилмаслигидадир. Бу изоляционистларнинг норасмий етакчиси ва Оқ уйдаги вакили айнан Жей Ди Вэнс эди. У ҳали сенаторлик давридаёқ Вашингтонда биринчилардан бўлиб Украинани Россия билан можарода қўллаб-қувватлашни танқид қилган ва бу «гуноҳлар шаҳри»даги энг ёқимли одамга айланган эди.

Энди трампистларга худди президент Дональд Трамп уларга хиёнат қилгандек туюлмоқда. Ахир унинг ва Вэнснинг сайловолди варақаларида «Тинчлик учун овоз беринг» деган чақириқ бор эди-ку! 2024 йилда вице-президентликка номзод Эронга ҳужум қилиш истагини демократларга тўнкаб, буни «ёмон, аҳмоқона ва хавфли ғоя» деб атаганди. Ўшанда президентликка номзод Трамп ҳам Яқин Шарқ 40 йилга ёниб кетиши ва америкалик болалар фронтга юборилиши билан қўрқитиб, унинг даврида бундай бўлмаслигига ваъда берганди. Лекин ўз қўллари билан ўт қўйди, Вэнс эса шундан сўнг радарлардан йўқолди.

Тўрт кундан кейин Fox News каналида пайдо бўлган вице-президент нима деб ўйлаш кераклигини тушунтиришга уринди. Бошқа ҳеч ким буни эплай олмади: Трампнинг конгрессга кўрсатма бериш учун чақирилган ёрдамчилари гапларида адашиб кетишди. Асосий гап Эроннинг ядровий қурол яратиш хавфи атрофида айланди, ваҳоланки, ўша одамларнинг ўзлари ўтган ёздаги операция давомида бу хавф бартараф этилганини маълум қилишганди. Шунингдек, «Эрон биринчи бўлиб ҳужум қилган бўларди» деган важлар ҳам янгради. Бироқ бу Эронга нега кераклиги, у кимга ҳужум қилиши — Исроилгами ёки АҚШ базаларигами — ҳеч кимга тушунарли эмас.

Ниҳоят, америкаликлар ўз ғалабалари қандай бўлишини ҳам билишмайди. Трамп гоҳ Эрон ҳукуматини бутунлай ўзгартирмоқчи бўлади, гоҳ истамайди; гоҳ музокаралар тарафдори бўлади, гоҳ уларга қарши чиқади.

Хуллас, Вэнснинг фикрича, илгари Эрон операцияси хавфли авантюра бўлган, чунки ҳокимиятда демократлар эди. Аммо энди АҚШда «ақлли президент» бор ва «у мамлакатни аниқ мақсадсиз ва тугамайдиган кўп йиллик можарога ичига тортилишига йўл қўйишининг ҳеч қандай имкони йўқ».

Эрон ядро хавфи бартараф этилгани ҳақидаги олдинги ҳисоботларга келсак, биз гўёки ҳаммасини нотўғри тушунган эканмиз: Трамп хавфни фақат ўз президентлиги даври учун йўқ қилган, энди эса бутунлай тугатмоқчи, шунинг учун шундай қилган.

Бу тушунтириш мутлақо ишончсиз ва кўпроқ Эрон авантюрасидан ўзини четга олишга уринишга ўхшайди. Агар инсоф билан айтадиган бўлсак, АҚШ президентини ҳимоя қилиб фақат Вэнс айта олмайдиган гапни айтиш мумкин: агар сизнинг кутганларингиз воқеликка тўғри келмаса — бу сизнинг муаммонгиз. Трамп Теҳронга нисбатан доимо салбий ва агрессив бўлган. Трамп доимо Исроилнинг милитаристик лойиҳаларига шериклик қилган. Трамп доимо импульсив ва хавфли даражада кутилмаган бўлган, шунчаки кўпчилик «ишқилиб, тинчлик бўлсин» деб умид қилган эди.

Вэнс мансуб бўлган «трампизм» интеллектуаллари доирасида раҳбарнинг камчиликларини англашарди. Режа шундан иборат эдики: «тўқ сариқ» раҳбарнинг (Трампнинг) яна уч йиллик ажойиботларини сабр билан кутиб, уни энг даҳшатли хатолардан асраб туриш, кейинги сайловда ғалаба қозониш ва Американи «янги буюклик» сифатида нормал ҳолатга қайтариш эди.

Бундан ташқари, айнан Вэнс амалдаги президентнинг табиий вориси сифатида кейинги президент бўлиши керак эди. Энди бунга деярли имкон қолмади. Бир кун ичида Трамп миллионлаб трампистларнинг ишончини йўқотди, чунки уларга янги уруш керак эмасди, бу уруш эса кунига тахминан бир миллиард долларга тушмоқда.

Республикачилар орасида МАGA-изоляционистлари кўпчилик эмас, лекин уларнинг фаол иштирокисиз президентлик сайловларида ғалаба қозониб бўлмайди. Бу хиёнатдан сўнг улар Камала Харрис ёки Гэвин Ньюсомга овоз беришмайди — улар умуман сайловга боришмайди. Бу эса «Украинани ҳар қандай ҳолатда қўллаб-қувватлаймиз» дейдиган партия вакилининг ғалабасига йўл очади. Эронга қарши агрессияга қарши чиқиб, улар ҳатто «нормал одамлар»дек кўринишни бошлашди.

«Нима, энди биз бомбаларимиз ёки Исроил бомбалари болаларни, мактаб ўқувчиларини ўлдираётганига кўникишимиз керакми? Улар бизга нима билан таҳдид қилишган эди? Ҳеч ким буни тушунтирмади», — дейди Калифорния губернатори Ньюсом. Бундай дақиқаларда у билан баҳслашиш имконсиз, фақат унинг «глобалистлар номзоди», яъни соф ёвузлик тарафида эканини ёдда тутиш керак.

Лекин Камала бошчилигидаги муқобил вариант бундан ҳам баттар. Агар у реванш олиб, Оқ уйга кўчиб ўтса, биринчи кунлардаёқ ўзини «оқ танли эркак»дан кам эмаслигини, етарлича қаттиққўл эканини исботлашга киришади. Ва у буни Эрон мисолида эмас, балки Россия мисолида қилади. Бу эса дунёни учинчи жаҳон уруши истиқболига қайтаради.

Трампдан кўп нарса талаб қилинмаганди — мамлакатни тўрт йил давомида йирик силкинишларсиз, янги интервенцияларсиз ушлаб туриш. Аммо энди ҳатто унинг ўтмишдоши Жо Байден ҳам баъзи жойларда ютуқлироқ кўринмоқда.

Вэнснинг президентлик истиқболлари — Трамп ўзидан кейин қолдирадиган харобаларнинг бир қисми холос. Вице-президентга ачинишнинг ҳожати йўқ. Афсусланарлиси шундаки, Белдаги бу жуфтлик сайёрани ҳалокатдан тўхтатади деган умидлар чиппага чиқди, аксинча, ҳалокат тезлашди. Американинг йиртқич табиати эртами-кечми барибир болаларни ўлдирмайдиган «яхши йигитлар» бўлиш истагидан устун келади.