Уруш вақтинча тўхтади. АҚШ ютдими ёки Эрон? Ғалаба кимники? (Воқеалар тафсилотига асосланган таҳлилий мақола)

Дунё нафасини ютиб кутган кун тарих саҳифаларига кескин дипломатик бурилиш сифатида кирди. АҚШ Президенти Дональд Трамп Эрон билан икки ҳафталик ўт очишни тўхтатиш бўйича келишувга эришилганини эълон қилди. Бироқ, ушбу «ғалаба»нинг баҳоси ва талқини Вашингтон ва Теҳронда тубдан фарқ қилмоқда.

АҚШ Президенти Дональд Трамп Эронга қарши ҳарбий зарбаларни икки ҳафтага тўхтатишга тайёрлигини билдирди. Бунинг асосий шарти — Ҳурмуз бўғозининг зудлик билан ва хавфсиз тарзда очилишидир. «Покистон Бош вазири Шаҳбоз Шариф ва фельдмаршал Осим Мунир билан музокаралар асосида, улар мендан Эронга йўналтирилган вайронкор кучни жиловлашимни илтимос қилишди. Биз ҳарбий мақсадларимиздан ҳам кўпроғига эришдик ва энди минтақада ‘Олтин давр’ни бошлаш вақти келди,» — деб ёзди Трамп.
Трампнинг таъкидлашича, АҚШ ва Эрон ўртасида 15 банддан иборат кенг кўламли келишув мавжуд бўлиб, унинг аксарият қисми келишиб бўлинган. У уран масаласи «юз фоиз» ҳал бўлишини ваъда қилди.

Эрон ҳукумати ўз халқига мурожаат қилиб, урушда ғалаба қозонилганини эълон қилди. Эрон Миллий хавфсизлик олий кенгашининг баёнотига кўра, душман 40 кунлик қаршиликдан сўнг «тиз чўккан» ва ўт очишни тўхтатишни сўраб ёлборган. Эрон томони АҚШга Покистон орқали ўз шартларини (10 бандлик режа) тақдим этди: Ҳурмуз бўғозида ҳаракатланиш Эрон қуролли кучлари координацияси остида бўлади, АҚШ қўшинлари минтақадаги барча базалардан олиб чиқилади, Эронга етказилган зарар учун товон пули тўланади, Барча санкциялар бекор қилинади ва музлатилган активлар қайтарилади.

Эрон Ташқи ишлар вазири Арагчи агар ҳужумлар тўхтаса, Эрон ҳам мудофаа ҳаракатларини тўхтатишини ва бўғозни очишини тасдиқлади. Оятуллоҳ Мужтабо Хаменеи барча бўлинмаларга ўт очишни тўхтатишни буюрди, бироқ «қўллар тепкида» эканини эслатди. Financial Times таҳлилларига кўра, Эрон билан уруш АҚШ учун жуда қимматга тушмоқда:

• Кунлик харажат: 500 миллион доллар;
• Умумий зарар: 22-31 миллиард доллар;
• Техника: 2,1–3,6 миллиард долларлик самолётлар, радарлар ва ҲҲМ тизимлари йўқ қилинган.

Бу йўқотишлар АҚШнинг бошқа минтақалардаги (жумладан, Хитойга қарши) қудратини заифлаштирмоқда.

Музокараларда Покистон марказий ролни ўйнади. Кейинги босқич жума куни, 10 апрелда Исломободда бўлиб ўтади. Унда АҚШ вице-президенти Ди Вэнс ва Жаред Кушнер иштирок этиши мумкин.

Associated Press ва NYT нашрларининг ёзишича, Хитой Эронга «сўнгги дақиқада» босим ўтказиб, мосланувчанлик кўрсатишни сўраган. Пекин воситачилиги ва Покистоннинг «интилишлар»и сулҳга йўл очди. Шунингдек, Эроннинг зарарини қоплаш учун махсус инвестиция фонди тузилиши айтилмоқда.

Тель-Авив сулҳга амал қилишини билдирди, бироқ бу қарор улар учун «кутилмаган совға» бўлганини яширмади. Нетаньяху маъмурияти бу келишув Ливандаги «Ҳизбуллоҳ»га қарши амалиётларга тааллуқли эмаслигини алоҳида қайд этди. Минтақадаги АҚШ иттифоқчилари Трампнинг режаларидан мутлақо бехабар эканликларини ва «Трамп нимани ўйлаётганини тушунмаётганларини» билдиришди. Трамп CNN телеканалини Эроннинг «10 бандлик ғалаба режаси» ҳақидаги хабарни тарқатганликда айблади. Унинг сўзларига кўра, бу хабар Нигериядаги сохта сайтдан олинган ва мутлақо «фейк»дир. Трамп ҳозирда бу борада тергов кетаётганини ва CNN узр сўраши кераклигини таъкидлади.

Оқ уй сулҳни «Американинг ғалабаси» деб атамоқда, Эрон давлат телевидениеси эса Трампнинг ҳаракатини ҳақоратли чекиниш деб баҳолади. Эрон ва Оман Ҳурмуз бўғозидан ўтувчи кемалардан бож ундиришни режалаштирмоқда. Сулҳнинг икки ҳафталик муддати томонларга якуний келишувни якунлаш имконини беради. Трамп айтганидек: «Бутун дунё учун муҳим кун. Эрон буни хоҳлайди, бошқалар ҳам!»