АҚШнинг глобал етакчилик қобилияти ва иттифоқчилар олдидаги ишончлилиги савол остида қолди
Халқаро муносабатлар бўйича кенгашнинг фахрий президенти Ричард Ҳаасс таъкидлашича, Эрон атрофидаги можаро глобал геосиёсий тизимда кучлар мувозанатини қайта шакллантириб, анъанавий иттифоқлар ва стратегик устуворликларни жиддий қайта кўриб чиқишга олиб келди. Энг муҳим натижалардан бири – Россия ва Хитойнинг нисбий стратегик ютуғи бўлди. Россия энергия нархларининг ошиши ва Ғарб ресурсларининг бошқа йўналишга чалғиши ҳисобига иқтисодий ҳамда геосиёсий позицияларини мустаҳкамлади. Хитой эса АҚШнинг Яқин Шарққа қайта эътибор қаратиши асносида Осиё-Тинч океани йўналишида нисбатан қулай стратегик муҳитга эга бўлди. Вашингтон учун ушбу можаро кутилган стратегик натижаларни бермади. Ҳарбий ва молиявий жиҳатдан катта ресурслар сафарбар этилган бўлса-да, асосий мақсадлар – Эроннинг ҳарбий салоҳиятини кескин чеклаш, ядровий дастурини тўхтатиш ва сиёсий тизимни ўзгартириш амалга ошмади. Натижада, АҚШнинг глобал етакчилик қобилияти ва иттифоқчилар олдидаги ишончлилиги савол остида қолди. Можаро, шунингдек, ички иқтисодий босимни кучайтириб, инфляция ва иқтисодий секинлашув хавфини оширди. Минтақавий даражада араб давлатлари учун ушбу уруш хавфсизлик архитектурасининг заиф томонларини очиб берди. Эрон уларнинг ҳарбий ва сиёсий заифликларини юзага чиқарди, бу эса узоқ муддатли барқарорликка асосланган иқтисодий модель – инвестициялар, туризм ва очиқ иқтисодиёт учун жиддий хавф туғдирмоқда. Эроннинг ўзи мураккаб, иккиёқлама натижага эришди. Бир томондан, мамлакат жиддий ҳарбий ва иқтисодий йўқотишларга дуч келди. Бошқа томондан эса, у ташқи босимга бардош бера олиш қобилиятини намойиш этиб, минтақавий таъсирини сақлаб қолди. Айниқса, Ҳормуз бўғози устидан потенциал назорат имкониятлари унинг келажакдаги стратегик аҳамиятини сақлаб қолмоқда. Исроил учун ҳам натижалар аралаш бўлди: айрим тактик муваффақиятларга қарамай, стратегик мақсадлар тўлиқ амалга ошмади. Шу билан бирга, АҚШ-Исроил муносабатларида ҳам муайян таранглик эҳтимоли кучайди. Можаро Ғарб иттифоқчилари ўртасидаги ишончга ҳам салбий таъсир кўрсатди, айниқса АҚШ ва Европа ўртасидаги мувофиқлаштириш даражаси пасайди.
