«Ўнг қўлида қалам, чап қўлида бешик: Буюклик мана шундай яралади!»
Ислом тамаддуни тарихида шундай сиймолар борки, уларнинг қолдирган мероси фақат илм билан эмас, балки ўша илмнинг қайси шароитда дунёга келгани билан ҳам қадрлидир. Ана шундай забардаст олима ва моҳир хаттотлардан (варроқа) бири — Марям бинти Абдулқодирдир.
У киши араб тили луғатшунослигининг «онаси» ҳисобланган, Исмоил ибн Ҳаммод ал-Жавҳарийнинг машҳур «Ас-Сиҳоҳ фил-луға» номли 7 жилдлик улкан қомусини ўз қўллари билан кўчириб чиққан.
7 жилдлик заҳмат ва бешик садоси
Тасаввур қилинг: етти жилддан иборат, минглаб саҳифаларни ўз ичига олган, мураккаб луғат ва қоидаларга бой асар. Бу асарни шунчаки ўқиб чиқиш учун ҳам ойлаб вақт керак бўлади. Бироқ Марям бинти Абдулқодир уни нафақат ўқиган, балки ҳар бир сўзини бехато кўчирган.
Асарнинг сўнгги саҳифасидаги мана бу сўзлар бугунги кунда ҳам қалбларни титратади:
«Умид қиламанки, ушбу нусхада хато топган инсон мени кечиради; Мен ўнг қўлимда ёзган бўлсам, чап қўлимда боламнинг бешигини тебратардим».
Она ва Олима: Замонлар оша садо
Бу сатрлар шунчаки узрхоҳлик эмас, балки бир аёлнинг иродаси олдидаги улуғворликдир. Марям бинти Абдулқодир:
-
Оила ва Фарзанд: Чап қўли билан фарзандини тарбиялаб, бешик тебратиб, оналик бурчини муқаддас билди.
-
Илм ва Ижод: Ўнг қўли билан ислом олами учун энг зарур бўлган луғатни кўчириб, умматга улкан мерос қолдирди.
-
Тавозе: Шундай улкан хизматдан сўнг ҳам, «мени кечиринг» деб хато қидирган китобхон олдида ўзини камтар тутди.
Бугунги кун учун хулоса
Марям бинти Абдулқодирнинг ҳаёти «вақтим йўқ», «бола билан улгурмаяпман» ёки «ижод қилишга шароитим йўқ» дегувчилар учун энг гўзал жавобдир. У бешик ва қаламни бир-бирига зид қўймади, балки уларни уйғунлаштирди.
Унинг қўли билан ёзилган ўша қўлёзмалар нафақат тилшунослик хазинаси, балки Аёл иродасининг ҳайкалидир. Чап қўли билан дунёни (бешикни) тебратган, ўнг қўли билан эса тарих саҳифаларига илм муҳрини босган бундай оналар бўлган юртнинг келажаги ҳамиша нурлидир.
Тарих саҳифаларидан: Марям бинти Абдулқодир кўчирган «Ас-Сиҳоҳ» нусхалари ўзининг аниқлиги ва хаттотлик санъатининг юқори даражада экани билан илм аҳли орасида юқори баҳоланган.
