Нуриддин Исмоилов асари: “Қасоскор” (24-қисм)

Ҳаш-паш дегунча тўртта эшакка юк бўладиган ўтин йиғилди. Бу орада олдинга жосусликка кетган Улуғмурод ҳам етиб келди.

— Улар роса узун ичакдай, илондай чўзилишган. Олдинда иккита отлиқ ёнма-ён келаяпти. Менимча, худди шулар бошлиқлар бўлса керак. Орқада келаётган пиёдаларнинг анча тинкаси қуриган, зўрға судралиб оёқ босишаяпти. Туришларидан елкаларига осиб олган милтиқлари ҳам оғирлик қилаётганга ўхшайди.

— Айни муддао. Илон биринчи қаеридан тутилади? Думидан. Агар думидан ушлаб олсанг, кейин айлантириб ерга қоплаб ураверасан.

— Лекин бизда илон тутувчилар нақ гирибонидан олишарди.

— У илонлар бошқа, булар бошқа. Кейин овчилар ҳам ҳар хил. Қани, орқамдан, боя айтганимдай. Вақт тиғиз!

Улуғмурод йўл бошлади. Ҳамма яна югурди. Ислом тайинлаганидай, ҳар эллик-олтмиш қадамда бир йигит қолаверди. Ниҳоят, душман кўринди. Бу пайтга келиб, Улуғмурод ва Исломдан бошқа ҳамма пойлоқчиликка қолган эди.

Ислом наганининг биттасини Улуғмуродга берди-да:

— Отишни биласанми? — деб сўради.

— Биринчи марта ушлаб туришим.

— Манавиниси тепки. Шуни боссанг, манави еридан ўқ чиқади. Ўша ўқ чиқадиган жойи душманга қаратилган бўлиши керак. Фақат тепкини босаётганингда кўзингни юмиб олма. Агар душманни бир ёқли қила олсак, ҳамма нарсани мен сенга ўргатаман.

— Хўп.

— Энди ортимдан юр.

Улар «қизил»ларга ўзларини кўрсатмасдан, буталар, чангалзор оралаб, душман бўлинмасининг орқа томонига ўтиб олишди.

Улуғмурод тўғри айтган экан, охиридагилар, ҳатто олдиндагилар ҳам зўрға қадам ташлаб келишаётганди. Афтидан, анчадан бери пиёда келишаётганга ўхшарди. Муродлари қишлоқда тинтув ўтказиб, кейин шу ерда дам олиш эди. Йўқолган бўлинма сўнгги марта шу қишлоққа келган. Нима қилган, нима қўйганлари номаълум. Шундай экан, аввало, шу бўлинма суриштирилади. Агар бўлинмага бирор нима бўлган бўлса, қишлоқ одами, ёшу қари — ҳамма-ҳаммаси қиличдан ўтказилади. Уларга «қизил» аскарлар, инқилобчиларга тегиниш нима оқибатларга олиб келиши кўрсатиб қўйилади. Токи бошқа қишлоқ одамларига дарс бўлсин. Улар инқилобчилардан бирортасини кўриб қолганида, саккиз букилиб таъзим қиладиган бўлишсин.

— Мен, — дея шивирлади Ислом Улуғмуродга, — энг охиридагига ҳужум қиламан. Сен яхшилаб кузатиб тур. Биз нафақат уларни ўлдиришимиз, балки қуролларига ҳам эга чиқиб олишимиз керак.

— Улар жудаям кўп-ку, енга оламизми?

— Аллоҳ биз томонда. Агар шу жангда ўлсак, шаҳид бўламиз, жаннатга тушамиз.

Ислом шундай деганидан кейин Улуғмуроднинг елкасига секингина уриб қўйди ҳамда эмаклаб кетди.

Аскарлар бошлиқларини жуда ёмон кўриб кетишаётган эди. Ахир эрта тонгдан бери юриб келишаяпти. Йўлда бир марта, унда ҳам тушлик қилиб олиш учун тўхташди. Бу ёғи этик ичидаги оёқлари ҳам қавариб кетди. Бу от миниб олиб, ғўдайиб кетаётган ит эмганларнинг улар билан мутлақо иши йўқ. «Агар бирор жойда узоқ қолиб кетсак, Мадаминбек жангариларининг ҳужумларига дуч келиб қолишимиз мумкин экан. Мадаминбекнинг Андижон томонларда эканлигини ҳамма билади-ку. Агар уларнинг қанотлари бўлган тақдирда ҳам, бу ёққа етгунларича камида икки кун вақт ўтади», деб тўнғиллашарди.

Ислом энг охиридаги аскарни тутиб олди. Орқасидан келди. Чап қўли билан бўғиб, ўнг кафти ёрдамида оғзини бекитди ва иягидан ушлаб, бўйнини синдирди. Душман аскари шу заҳоти жон берди. У мурдани йўл четига — ёввойи жийда ортига олиб ўтди ва жуда катта тезликда кийимларини ечиб олиб, ўзи кийди. Сўнг худди қизил аскардай, милтиқни елкасига илиб, тез-тез қадам босганча сафга қўшилди. У «амал»ини шунчалик нозиклик билан бажардики, олдинда кетаётган аскар ҳеч нимани сезмади. Жараённи кузатиб ётган Улуғмуроднинг оғзи очилиб қолди. Ҳаваси келди.

Ислом сафга қўшилганидан сўнг, ўзидан олдингига ҳужум қилди. Унинг бўйнига ханжар тортди. Шу билан бирга, ерга ётқизиб, башарасини тупроққа босиб қўйди. Албатта, овоз чиқармаслиги учун. Кейин Улуғмуродга: «Буни йўлдан олиб ташла», деган ишорани берди.

Кейин яна сафга қўшилди.

— Очиғи, оёқларим тамом бўлди. Бундан бу ёғига юролмайман. Итдан тарқаган Саатов бўлса, кайфини қилиб кетаяпти. Мен бўлсам ҳатто чеколмайман.

— Мен ҳам тамом бўлдим, — дея ўзидан олдин кетаётган аскарнинг гапига қўшилди Ислом хирилдоқ, чарчоқ овозда.

— Ҳали қишлоққача узоқмикан?

— Узоқ. Боргунимизча энамизни кўрамиз.

Исломдан олдин кетаётган аскар тўхтади ва секин ортига бурилди. Худди шу пайт Исломнинг ханжари унинг ияги остидан тилини кесиб ўтди. Дошқур «қизил аскар»нинг кўзлари олайди ва тиззалаб ўтириб қолди.

Бу пайтда Улуғмурод Ислом бундан олдин тинчитган душманнинг мурдасини эндигина четга олиб ўтган эди. У Ислом нима қилганлигини кўрди ва бошини сарак-сарак қилди. Эндиги навбат кейинги жасадга эди. У ҳатто: «Ислом шундай қилиб уларнинг ҳаммасини ўлдирадими?» деб ўйлади.

Аммо у ўйлаб бўлиши билан бўлинманинг олд томонидан буйруқ келди. «Тўхтаймиз!» деган.

Яхшики, Улуғмурод сўнгги қурбонни ҳам яширишга улгурган эди. Бўлмаса, шу ернинг ўзида отишма бошланиб кетарди.

Исломни «қизил»лар ўзимизники деб ўйлашди. Чунки у буйруқ келиши билан зарурат қистаб қолгандай буталар орасига ўтиб кетди.

Аммо олдиндаги аскарлар охирида келаётганлардан хавотир олишди. Ахир улар йўқолиб қолишган эди-да.

— Нима бўлди? Қани улар? — деб сўради босқинчилардан бири.

— Мен кўрмадим. Балки дам олишга тўхташгандир. Юравериб тинка-мадоримиз қуриди-ку. Отлиқлар бизни умуман ўйлашмаяпти.

— Ҳа, уларнинг ниятлари бузуқ бўлса керак. Ана, кўрдинг-ку, Мекоян ҳатто «чоптирмай» келаётган экан. Агар тўхтамаганимизда, бечоранинг қовуғи ёрилиб кетарди. Мекоян, сен бемалол ишингни битириб келавер, биз бироз ётамиз.

Шундай қилиб, ўзининг навбати келиб қолган, аммо дам олишга буйруқ бўлгани сабаб тирик қолган дошқур-қизил аскар тупроқ йўлга узала тушиб ётиб олди.

Улуғмурод буталар оралаб Исломнинг ёнига келди. Оғзини унинг қулоғи ёнига олиб бориб:

— Нима қиламиз? — деди.

— Аллоҳ биз томонда. Сен милтиқларни бошқаларга тарқатиб чиқ. Тайёрланиб туришсин, — деди унга Ислом.

У пешонасида қизил юлдузи бўлган кепкани бостириброқ кийиб олди. Кейин юраверганидан роса тамом бўлган одамдай бироз энгашиб юрганча, юзини осмонга қаратиб, кўзини бош кийими билан ёпиб олган аскарнинг ёнига борди ва худди у каби ётмоқчи бўлаётган одамдай қилиб ўзини кўрсатганча, бир қўли билан рақибнинг кепкасига қўшиб башарасини босаркан, нақ юрагига ханжар санчди.

Унинг қилган иши беиз кетмади. Сал нарида ҳали унча-мунча сергакликни йўқотмаган, асли табиатан зийрак бўлган рус миллатига мансуб Володя исмли аскар Исломнинг нима қилаётганини кўриб қолди ва дарров милтиғини ўқлашга тушди. Асли касби жосуслик бўлган, бир пайтнинг ўзида бир нечта ҳаракатни кузатишнинг ҳадисини олган Ислом ҳам унинг нима қилмоқчилигини бир кўз ташлашдаёқ билди. Қолаверса, уларнинг оралиғи жудаям яқин эди. Қўл узатса етади.

Володя милтиғини ўқлаш билан овора бўлиб, Исломнинг зарба беришига шароит яратиб бериб қўйди. Бу сафар Ислом уни мушти билан уриб, ўтирган жойида ёнига қулатди. Володя тирик қолди. Шунчаки ҳушидан кетди. Чунки жағи синган эди. Оғриқ жуда қаттиқ бўлди. Ҳатто унинг нафасини бўғиб қўйди.

Ислом тезда тўппончасини олди. Энди унинг бир қўлида тўппонча, иккинчисида ханжар бор эди. У яна бир душманни асфаласофилинга жўнатишга улгурди. Аммо кейингилар унинг нима қилаётганидан хабар топишди. Ахир кўр эмас-ку улар, кўришди-ку, худди ўзлари каби форма кийган, демак, туришидан қизил аскарга ўхшайдиган, аммо амали сотқинларники бўлган йигит худди томи кетиб қолгандай ўзиникиларга ташланаяпти. Ташланганда ҳам бир йўла ўлдириб қўя қоляпти.

Ислом биргина пичоқ билан энди иш битмаслигини тушуниб етди ва тўппончани ишга солди.

Унинг ҳеч бир ўқи беҳуда кетмасди, устига-устак, тепкини жуда тез босарди. Наган ҳар сафар овоз чиқарганида, битта қизил аскар ерга қуларди ва улар жуда тез жон таслим қилаётган эдилар…

Ҳализамон ўқлари тугашини билган Ислом ўзи ўлдирганларнинг гранаталарини олишга-да улгурди.

У биттасини улоқтирди. Олти қадамча нарида гумбурлаш содир бўлди. Бир йўла еттита душманнинг жони узилди.

Граната портлаётган маҳал унинг улоқтирилганини кўрган душман аскарларининг анчаси ўзларини ерга ташлашганди. Албатта, Исломга яқин бўлганлар. Шундай экан, Ислом яна бир гранатани олди… У ҳам портлаган граната бўлаклари ўзига тегмаслиги учун мурданинг ёнига ётди ва вақтини бекор ўтказмай, жасаднинг белидаги камарига қистирилган бошқа гранатани олиб, портлашга шай ҳолатга келтирди-да, биринчисининг чанги босилмай туриб, иккинчисини улоқтирди.

Душман гангиди ва ўз-ўзидан Исломга яна кўпроқ шароит яратиб бериб қўйди. Энди Исломнинг қўли қўлига тегмасди. У граната улоқтириш билан бирга олдинга силжиб борарди.

Унинг қилаётган ишларини кўриб турган Улуғмурод милтиқларни тарқатиб бўлиши билан у томонга югурди. Ахир қўлидаги тўппончасини эртароқ Исломга бериши керак. Чунки ўзи у каби фойдалана олмайди.

Ҳар сафар граната отилганда Ислом ўзини ерга ташлаётганини кўриб, Улуғмурод ҳам унга тақлидан ерга ётди. Бўлмаса, у портлаш пайтида ётиб жон сақлаш мумкинлигини билмас эди.

У шу йўл билан Исломнинг ёнигача келди. Бу пайтда Ислом навбатдаги душман мурдасининг белидан гранатани олаётган эди.

— Мана! Мана! — дея қичқирди Улуғмурод.

Ислом у томонга кўз ташлади. Яшин тезлигида тўппончани олди-да, портлашдан сўнг энди бошини кўтараётган душманни бирма-бир қулата бошлади. Шу билан бирга Улуғмуродга:

— Манавига ўхшаган нарсаларни йиғиб кел! — дея гранатани кўрсатди.

Бирпасда Исломнинг тўппончасидан ўқлар визиллаб учиб чиқди ва ўнта қизил аскар асфаласофилинга жўнади. Шундан сўнг Ислом яна гранаталарни ишга солди.

Кутилмаганда Улуғмурод унга жуда катта ёрдам бераётганди. У ўмбалоқ ошиб жасаднинг ёнига борар ва гранатани олиб, тезда Исломга олиб келиб берар эди…

Отишмалар, портлашлар олдинги сафда бўлган Саатовнинг қулоғига эшитилиши билан у отига сакраб миниб, қўшиннинг орқа томонига боришга жаҳд қилди. У ўзиникилар бир балони бошлади, деб ўйлади. Бошқача бўлиши мумкин эмас. Унинг қўшинига ҳамла қилиши мумкин бўлган Мадаминбек жуда узоқда. Қишлоқнинг одамлари қуролланган шунча аскар тугул, битта жангчига қарши тура олишмайди. Бундан чиқди, ўзиникилар қандайдир аҳмоқгарчиликни бошлаб юборишган. Тезда бориб тўхтатмаса бўлмайди. Ана ундан кейин айбдорларни шафқатсизларча жазолайди. Ҳа, мана шу ўй бор эди унинг миясида. Бироқ…

У келгунича Ислом анча ишни қилиб қўйган эди. Шу билан бирга от чоптириб келаётган Саатовни ҳам кўрди. Оралиқ қисқа эди. Шу боис Ислом унинг пешонасини нишонга олишга қийналмади. Унинг наганидан учиб чиққан ўқ Саатовнинг — бошлиқнинг миясини иккига бўлиб ўтиб кетди. У бирдан отдан қулади. Шу қулаши асносида жони чиқиб кетди.

(Асарнинг давомини бироздан кейин ўқийсиз)

Эслатма: Ушбу асар қисмларга бўлинган ҳолда сайтда тўлиқ эълон қилинади.