Буюклик Аллоҳга хос. Бандасига ишлатилмайди… Агар у Лев Толстой бўлса ҳам!..

Лев Толстойнинг Ислом динига, хусусан Муҳаммад (соллаллоҳу алайҳи васаллам)  шахсиятига бўлган муносабати унинг умрининг охирги йилларида (1900-1910 йиллар) жуда ҳам юксалган. У нафақат ўрганган, балки бу мавзуда алоҳида китоб ҳам тайёрлаган.

Қуйида Толстой ва Ислом алоқасига оид энг қизиқарли ва муҳим маълумотларни жамладим:

1. «Муҳаммад (соллаллоҳу алайҳи васаллам)нинг ҳикматлари» китоби

1908 йилда Толстой Ҳиндистонлик олим Абдуллоҳ ал-Маъмун Суҳравардийнинг «Муҳаммад (соллаллоҳу алайҳи васаллам)нинг ҳадислари» китоби билан танишади. Ушбу китобдаги ҳикматлардан таъсирланган адиб, уларнинг ичидан энг сараларини танлаб олиб, рус тилига таржима қилади ва алоҳида китобча сифатида нашр эттиради.

У танлаган ҳадисларнинг асосий мавзулари:

• Камбағалларга ёрдам бериш ва саховат.

• Меҳнат қилиш ва ҳалол ризқ.

• Нафсни тийиш ва ғазабни енгиш.

• Барча инсонларнинг тенглиги.

2. Нега Толстой Исломни афзал кўрган?

Толстой ўзининг мактубларида (масалан, Елена Векиловага ёзган хатида) Исломнинг қуйидаги жиҳатларини юқори баҳолаган:

• Соддалик: У христианликдаги мураккаб ва тушунарсиз ақидаларни (Илоҳий учлик, иконалар, сирли маросимлар) қабул қила олмас эди. Исломдаги «Ягона Аллоҳ» ғояси унинг учун мантиқан энг тўғри йўл бўлиб кўринган.

• Адолат: Ислом динининг ижтимоий ҳаётдаги адолатга, инсон қадр-қимматига берган эътибори уни мафтун этган.

• Тасвирларга сиғинмаслик: Толстой иконаларни ва ҳайкалларни муқаддаслаштиришни «бутпарастлик» деб ҳисоблаган. Исломда бунинг тақиқланганини у жуда катта ютуқ деб билган.

3. Толстойнинг Муҳаммад (соллаллоҳу алайҳи васаллам) ҳақидаги машҳур сўзлари

У Пайғамбаримиз ҳақида гапирганда, унинг инсоният тарихидаги ўрнини шундай таърифлайди:

«Муҳаммад (соллаллоҳу алайҳи васаллам) ҳамиша христианликдан юқори туради. У инсонни худо даражасига чиқармайди ва ўзини худо деб атамайди. Мусулмонларнинг Аллоҳдан бошқа илоҳи йўқ ва Муҳаммад Унинг пайғамбаридир. Бу ерда ҳеч қандай сир ва муаммо йўқ».

4. Толстой мусулмон бўлиб вафот этганми?

Бу масала тарихчилар ва адабиётшунослар ўртасида кўп баҳс қилинади. Расмий ҳужжатларда бу қайд этилмаган бўлса-да, баъзи билвосита далиллар мавжуд:

1. Унинг уйидан Ислом динига оид кўплаб китоблар ва қўлёзмалар топилган.

2. Вафотидан олдин Ясная Полянадан қочиб кетганида, унинг мақсади Истанбулга ёки мусулмон ўлкаларига бориш бўлгани ҳақида тахминлар бор.

3. Унинг дафн маросими ҳеч қандай черков қоидаларисиз, жуда содда ўтказилган.

Қизиқ факт:

Толстойнинг Ислом ҳақидаги китоби Совет Иттифоқи даврида узоқ вақт давомида «хавфли» деб ҳисобланиб, кенг оммага тақдим этилмаган. Фақатгина мустақиллик йилларидан сўнг бу маълумотлар қайта жонланди.