«Титаник» кемасидаги мусулмонлар ва у ердаги ўқилган сўнгги намозлар
1912 йил 15 апрелга ўтар кечаси Атлантика уммони тубига ғарқ бўлган «Титаник» лайнерида 2200 дан ортиқ йўловчи бўлган. Тарихий архивлар ва йўловчилар рўйхати (passenger manifest) шуни кўрсатадики, кемада камида 154 нафар суриялик ва ливанлик йўловчи бўлган. Уларнинг аксарияти мусулмонлар бўлиб, янги ҳаёт илинжида Америкага йўл олишган эди.
Кемадаги мусулмонларнинг аксарияти ўша пайтдаги Усмонийлар империяси тасарруфидаги Шом (ҳозирги Сурия ва Ливан) ҳудудидан бўлишган. Улар асосан 3-класс (эконом класс) йўловчилари бўлиб, уларнинг исмлари инглиз тилидаги ҳужжатларда маҳаллий талаффузга мослаб ёзилган (масалан, Youssef — Joseph, Kassem — Cassem).
Гувоҳларнинг эсдаликлари ва кейинчалик омон қолганларнинг берган маълумотларига кўра, мусулмон йўловчилар кеманинг пастки қаватларида бўлса-да, ўз диний амалларини жамоа бўлиб бажаришга ҳаракат қилишган. Кема чўкаётган вазиятда, ваҳима ва қичқириқлар ичида 3-классдаги мусулмонлар гуруҳи бир жойга тўпланиб, баланд овозда тасбеҳ ва дуолар айтгани ҳақида маълумотлар мавжуд. Бу ҳолат бошқа йўловчиларда катта таассурот қолдирган, чунки улар ўлим қаршисида ўта хотиржамлик билан илоҳий нажот сўрашган.
White Star Line компанияси (кема эгаси) турли миллат вакиллари учун меню тузган. 3-класс менюсида гуруч, мевалар ва сабзавотли таомлар кўп бўлганлиги мусулмонларга ўз эътиқодларига зид бўлмаган ҳолда овқатланиш имконини берган. Архивларда сақланиб қолган энг қизиқарли далиллардан бири — бу Мансур исмли йўловчининг ёнидан топилган араб тилидаги қўлёзмадир. Унда яқинларига ёзилган хайрлашув сўзлари ва диний иқтибослар бўлган.
Шунингдек, омон қолган суриялик йўловчи — Фоҳима Ал-Муно (Thelma Thomas) кейинчалик берган интервьюсида, кема чўкаётган пайтда одамлар турли тилларда Худога ёлборганини, мусулмонлар эса «Аллоҳу Акбар» дея нидо қилганларини эслайди. «Титаник» фожиаси нафақат техниканинг табиат олдидаги мағлубияти, балки турли маданият ва дин вакилларининг бир жойдаги фожиали тақдиридир. Мусулмон йўловчиларнинг кемадаги иштироки ва уларнинг сўнгги дақиқалардаги имони — бу тарихнинг кам ўрганилган, аммо жуда таъсирли қисмидир. Ушбу фактлар ислом маданиятининг ҳатто ўша давр глобал воқеаларида ҳам ўз ўрни бўлганини исботлайди.
