Туркиялик олимлар “коинот деҳқончилиги”га йўл очди
Туркиялик олимлар Ой ва Марс юзасидаги тупроқ қатлами — реголитга ўхшаш сунъий муҳитда помидор етиштиришга муваффақ бўлди. Бу ҳақда Anadolu Agency хабар берди.
Экстремал шароитда деҳқончилик тажрибаси
Лойиҳа Ege University Биология факультети доценти Ренгин Ўзгур Узилдай раҳбарлигида амалга оширилди ва TÜBİTAK — Туркия илмий ва технологик тадқиқотлар кенгаши томонидан қўллаб-қувватланди.
Олимлар 15 ой давомида АҚШдан келтирилган, таркиби Ой ва Марс тупроғига ўхшаш сунъий реголит устида тажрибалар ўтказди. Маълумки, ушбу тупроқ органик моддаларга жуда камбағал, аксинча туз ва оғир металларга бой. Ердан бошқа сайёраларга тупроқ ташиш имкони бўлмагани сабабли, олимлар мавжуд реголитни деҳқончиликка мослаштириш усулини ишлаб чиқди.
Помидордан олдин “тозаловчи” ўсимликлар
Тадқиқот икки босқичда амалга оширилди:
1-босқич — тупроқни тозалаш Экстремал шароитга чидамли экстремофит ўсимликлар экилди:
Schrenkiella parvula
Arabis alpina
Noccaea caerulescens (металл тўпловчи ўсимлик)
Бу ўсимликлар тупроқдаги заҳарли металл ва ортиқча тузларни камайтиришга ёрдам берди.
2-босқич — помидор етиштириш Тупроқ таркиби яхшилангач, помидор кўчатлари ўтқазилди ва айрим ўсимликлардан ҳосил олишга эришилди.
Лойиҳа раҳбари Ренгин Ўзгур Узилдай шундай дейди:
«Биз Ой ва Марс реголитларида помидор етиштиришга киришдик ва айрим ўсимликлардан ҳосил олдик. Келажакда уларнинг сифати ва молекуляр механизмларини ўрганамиз».
Коинот шаҳарлари учун муҳим қадам
Лойиҳа аъзоси, доцент Тансел Кайисиз таъкидлашича, етиштирилган помидорлар батафсил сифат назоратидан ўтказилади. Олимлар “коинот помидорлари”ни оддий ер тупроғида ўсган мевалар билан солиштириб, уларнинг истеъмолга яроқлилигини баҳолайди.
Ушбу тадқиқот келажакда Ой ва Марсда барпо этилиши мумкин бўлган инсон манзилгоҳлари учун озиқ-овқат хавфсизлигини таъминлашда муҳим пойдевор бўлиши кутилмоқда.
Келгуси тадқиқотлар
Тажрибада қўлланилган ўсимлик турларини Туркиянинг биринчи астронавти Alper Gezeravcı томонидан коинот станциясида ҳам ўрганиш режалаштирилган. Бу эса микрогравитация шароитида ўсимлик ўсиш жараёнларини янада чуқурроқ тушуниш имконини беради.
