Уруш кутилган натижани бермай қўйганда бошланади!..
Музокаралар ҳеч қачон яхши ниятлардан бошланмайди. Кўпинча улар тўқнашган кучлар заифлашганда бошланади.
Рақиблар тинчликни хоҳлагани учун музокара столига ўтиради, деган тасаввур ёлғончи бўлади. Аслида эса музокаралар кўпинча тўқнашувни давом эттириш жуда қимматга тушаётгани ёки ғалаба кафолатланмагани маълум бўлганда бошланади.
АҚШ, Исроил ва Эрон ўртасидаги Яқин Шарқдаги вазият эса шу мантиқнинг бошқа босқичини кўрсатади. Бу ерда эскалация авжига чиқмоқда, зарбалар ва жавоб зарбалари муросани эмас, балки чидам ва имкониятни намойиш қилмоқда. Ҳар бир томон қарши тарафга зарар етказиш нархини оширишга ҳаракат қилмоқда, лекин ҳали бу нарх қабул қилиб бўлмайдиган даражага етди, деб ҳисобламаяпти. Шунинг учун музокара ҳозирча кечиктирилмоқда — у аҳамиятсиз эмас, балки ҳали эрта, деб қаралмоқда.
Бу ҳолатни ўзида акс эттирган умумий қонуният бордек, яъни музокаралар тинчликка интилиш кучайганда эмас, балки уруш кутилган натижани бермай қўйганда фаоллашади. Куч фақат зарар етказиш қобилияти эмас, балки шу зарарга чидам бера олиш ва қачон давом эттириш фойдасиз бўлиб қолишини англашдир.
Шунинг учун кучлар тенглиги келишувни кечиктиради. Тарафлар ўзларини тенг деб ҳисобласа, улар мувозанатни қабул қилишдан кўра уни синаб кўришга мойил бўлади. Аксинча, номутаносиблик музокарани тезлаштириши мумкин, аммо фақат заиф томон ўз ҳолатини тан олганда ёки кучли томон босимни оширишдан қўшимча самара бўлмаслигини тушунганда.
Охир-оқибат, музокаралар ният эмас, чекловлар маҳсулидир. Улар дипломатиянинг ғалабаси эмас, балки уруш ваъда қилган натижани бермай қўйган нуқтадир.
