Хориждаги украинлар қайтарилсин: офицер баҳсли таклиф айтди
Украинанинг 413-«REYD» полки офицери хорижга чиқиб кетган ҳарбий мажбуриятли эркакларни мамлакатга мажбуран қайтариш ва уларнинг айрим фуқаролик ҳуқуқларини чеклашни таклиф қилди. Унинг «крепостнойлардек муносабатда бўлиш» ҳақидаги сўзлари кескин баҳсларга сабаб бўлиши мумкин.
Бироқ муҳим жиҳат бор: бу Украина ҳукумати ёки Қуролли кучларининг расмий ташаббуси эмас, алоҳида ҳарбий хизматчининг интервьюда билдирган шахсий қарашидир.
Офицер қандай таклиф билдирди?
УНИАН келтирган иқтибосга кўра, «Хирург» чақирув белгиси билан танилган ҳарбий хориждаги украинларнинг бир қисмини мамлакатга қайтариш кераклигини айтган.
У ҳарбий хизматдан бўйин товлаган фуқароларни овоз бериш ҳуқуқидан маҳрум қилиш, Украинага қайтарилгандан кейин эса уларнинг меҳнатидан давлат манфаатлари йўлида фойдаланиш ғоясини илгари сурган.
Шунингдек, офицер ўз фикрини ифодалаш жараёнида бошқа миллат ва ирқ вакилларига нисбатан камситувчи таққослашлардан фойдаланган.
Унинг фикрича, Украина хорижий ҳамкорлардан ҳарбий мажбуриятдан қочган фуқароларни қайтаришда ёрдам сўраши керак.
413-полкнинг расмий Telegram канали «Хирург» иштирокидаги суҳбат эълон қилинганини тасдиқлайди. Унда «бир миллион покистонликни қабул қилиш ёки бир миллион ҳарбий хизматдан бўйин товлаган украинни қайтариш» мавзуси муҳокама қилингани очиқ кўрсатилган. Бироқ канал эълонида интервьюда айтилган барча жумлалар сўзма-сўз келтирилмаган.
«Крепостной» ибораси нимани англатади?
Крепостнойлик — инсоннинг шахсий эркинлиги чекланиб, унинг меҳнати ва яшаш жойи бошқа шахс ёки тузилма назоратига ўтказилган тарихий тизимдир.
Шу сабабли замонавий фуқароларга нисбатан бундай иборанинг ишлатилиши шунчаки қаттиқ жазо таклифи эмас. У инсон ҳуқуқлари, шахсий эркинлик ва давлатнинг ўз фуқароларига муносабати ҳақида жиддий саволларни келтириб чиқаради.
Офицернинг баёноти ҳуқуқий ташаббус ёки қабул қилинган қарор сифатида эмас, уруш ва мобилизация фонида билдирилган кескин сиёсий қараш сифатида баҳоланиши лозим.
Овоз бериш ҳуқуқини бекор қилиш мумкинми?
Украина Конституциясининг 70-моддасига кўра, 18 ёшга тўлган Украина фуқаролари овоз бериш ҳуқуқига эга. Унда фақат суд томонидан муомалага лаёқатсиз деб топилган фуқаролар сайловда қатнашмаслиги белгиланган.
Хорижда яшаётгани ёки ҳарбий ҳисоб масаласида қоидабузарликка йўл қўйгани учун фуқарони автоматик равишда овоз бериш ҳуқуқидан маҳрум қилиш амалдаги конституциявий нормада кўзда тутилмаган.
Шунингдек, Украина Конституцияси:
– барча инсонларни қадр-қиммат ва ҳуқуқларда тенг деб белгилайди;
– конституциявий ҳуқуқларни бекор қилишга йўл қўймайди;
– ирқ, тери ранги, ижтимоий келиб чиқиш ва яшаш жойига қараб чеклов ўрнатишни тақиқлайди.
Демак, офицер айтган таклифни амалга ошириш оддий ҳукумат қарори билан ҳал бўладиган масала эмас. У жиддий конституциявий ва инсон ҳуқуқларига оид тўсиқларга дуч келиши мумкин.
Хориждан мажбуран қайтариш ҳам осон эмас
Украинада ноқонуний йўл билан чегарадан ўтган айрим фуқароларни қўшни давлатлар орқали қайтариш ҳолатлари мавжуд. Бироқ бу ҳар бир хориждаги ҳарбий мажбуриятли украин автоматик равишда депортация қилинади дегани эмас.
Украиналик депутат Юрий Камельчук ҳам хориждаги фуқароларни уларнинг хоҳишига қарши оммавий қайтариш амалда имконсизлигини айтган. Уларнинг мақоми қабул қилган давлат қонунлари, халқаро ҳимоя тартиби ва ҳар бир шахснинг мамлакатдан чиқиш ҳолатига боғлиқ.
Шунинг учун офицернинг хорижий ҳамкорлар барча фуқароларни қайтариб бериши кераклиги ҳақидаги таклифи ҳозирча сиёсий чақириқдан нарига ўтмайди.
Шахсий фикр расмий позиция эмас
413-«REYD» полки Украина Учувчисиз тизимлар кучлари таркибида фаолият юритади. Полкнинг расмий саҳифаси «Хирург»ни 2014 йилдан бери ҳарбий ҳаракатларда қатнашиб келаётган офицер сифатида таништирган.
Аммо унинг интервьюдаги қарашлари:
Украина президентининг қарори эмас;
– ҳукуматнинг расмий режаси эмас;
– парламентга киритилган қонун лойиҳаси эмас;
– Қуролли кучларнинг барча аъзолари позициясини ифодаламайди.
Урушдаги жамиятда фронтдагилар ва хорижга кетганлар ўртасидаги адолат масаласи оғриқли экани тушунарли. Лекин ҳар қандай ечим инсонни ҳуқуқсиз меҳнат кучига айлантириш, миллат ёки ирқни камситиш эмас, қонун ва тенглик тамойилларига асосланиши керак.
