Мол-қўйдан нарига ўтмайдиган суҳбатлар!..
Яқинда қишлоққа бордим. Қадрдон синфдошлар билан дийдорлашдик. Аммо бир нарса мени ўйга толдирди: даврада на «Нима қилдинг?», на «Дунёда нима гаплар?» ва на «Бу масалада фикринг қандай?» деган савол бор. Суҳбатнинг боши ҳам, охири ҳам — мол-қўй, тирикчилик ва кундалик майда ташвишлар.
Шунда бир ҳақиқатни англадим: Инсон қанчалик савиясиз бўлса, унда тинглаш қобилияти шунчалик паст бўларкан.
1. Чекланган дунёқараш — чекланган суҳбат
Зиёли, илмли одам билан суҳбатлашсангиз, у сизни тинглашга, сиздан бирор янгилик олишга ҳарис бўлади. Яқинда шифокорлар даврасида бўлдим. Улар нафақат савол беришди, балки ҳар бир сўзимни диққат билан таҳлил қилишди. Ҳатто суҳбатимиз давом этиши учун атайлаб узоқ йўлга ҳамроҳ бўлишди.
Бу — савиянинг белгиси. Билувчи одам «Мен ҳамма нарсани биламан» демайди, балки «Яна нимани ўргансам бўлади?» деб яшайди.
2. Фейсбукдошлар ва «жонли» мулоқот
Ижтимоий тармоқ орқали танишган олти нафар дўстим билан кўришдим. Фарқи ер билан осмонча: улар нафақат яхши суҳбатдош, балки ноёб тингловчилар ҳам экан. Чунки уларда фикрлаш маданияти бор. Улар билан суҳбатлашганда ўзингизни худди китоб ўқиётгандек ҳис қиласиз.
3. Нима учун оми одам тингламайди?
Бунинг сабаби оддий: унинг дунёқараши фақат ўзи ва ўз муҳити билан чегараланган. Унинг учун дунё фақат қўрасидаги моли ёки қўшнисининг тўйидан иборат. Бошқанинг муваффақияти, илмий янгиликлар ёки глобал муаммолар унинг «радар»ига тушмайди.
Бунга яна бир омил қўшилади: Қарилик ва сергаплик. Инсон ёши ўтиб, ички дунёси бойимаса, у фақат эски пластинкани айлантирадиган, бошқани эшитишга тоқати йўқ «вақилдоқ»қа айланиб қоларкан.
Хулоса ўрнида
Тинглай олиш учун — фаросат, маъноли савол бера олиш учун эса — савия керак. Агар атрофингизда сизни эшитишни истамайдиган, фақат ўз «моли» ҳақида гапирадиганлар кўпайиб кетса, билингки, сиз нотўғри даврадасиз.
Зиёлилик — бу диплом эмас, бу — суҳбатдошининг дунёсига ҳурмат билан кира олиш ва ундан нимадир ўргана олиш қобилиятидир.
Сизнинг даврадошларингиз ким: сизни тинглайдиган зиёлиларми ёки фақат ўзидан гапирадиган «чумчуқлар»ми?
