Ер остида яширин энергетика: АҚШда атом реакторларини 1,6 км чуқурликка жойлаштиришади
Энергетика соҳасида инқилобий ёндашувларни таклиф этаётган Американинг Деэп Фиссион компанияси ўзининг ноёб лойиҳаси — ер ости атом реакторлари учун йирик буюртмалар портфелини шакллантира бошлади. Компания эълон қилган сўнгги маълумотларга кўра, потенциал мижозлар билан имзоланган ниятномалар пакети 18,5 ГВ қувватга тенг талабни шакллантирган. Бу технология анъанавий атом электр станцияларидан тубдан фарқ қилиб, хавфсизлик ва ихчамлик масаласида янги даврни бошлаб бериши кутилмоқда. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.
Деэп Фиссион томонидан ишлаб чиқилган Гравитй Нуклеар Реактор лойиҳаси ихчам сув-сувли реакторни тахминан 1,6 километр чуқурликдаги вертикал қудуққа туширишни назарда тутади. Бу чуқурлик ҳатто энг чуқур метрополитен линияларидан ҳам бир неча баробар пастроқдир. ixbt.com нашрининг хабар беришича, бундай жойлашув станция эгаллайдиган ер майдонини кескин қисқартиришга ва объектнинг ташқи таъсирлардан ҳимоясини максимал даражага кўтаришга хизмат қилади.
Сунъий интелект ва саноат эҳтиёжлари
Ҳозирча имзоланган ҳужжатлар қатъий шартнома ҳисобланмайди, бироқ улар бозордаги улкан қизиқишдан далолат беради. Потенциал мижозлар орасида йирик маълумотлар марказлари (дата-центрлар) операторлари, саноат корхоналари ва индустриал парклар ишлаб чиқувчилари бор. Айниқса, NVIDIA ва Google каби гигантлар томонидан ривожлантирилаётган сунъий интеллект технологиялари ҳамда булутли хизматларнинг ўсиши электр энергиясига бўлган эҳтиёжни мисли кўрилмаган даражада ошириб юборди.
Компаниянинг таъкидлашича, ер ости реакторлари анъанавий кичик модулли реакторларга (SMR) қараганда анча хавфсизроқ. Чунки 1,6 километрлик тупроқ ва қоя қатлами табиий ҳимоя тўсиғи вазифасини ўтайди. Бу эса аҳоли пунктларига яқин ҳудудларда ҳам энергия манбаларини хавфсиз жойлаштириш имконини бериши мумкин.
Синов жараёнлари ва келажак режалари
Ҳозирда Деэп Фиссион АҚШ Энергетика вазирлигининг Реактор Пилот Програм дастури доирасида Канзас штатидаги Греат Плаинс Индустриал Парк ҳудудида илк намойиш лойиҳасини амалга оширмоқда. Мутахассислар аллақачон 1,8 километр чуқурликдаги тадқиқот қудуғини бурғулашга муваффақ бўлишди. Ушбу жараёнда олинган маълумотлар тажриба реактори ўрнатиладиган тўлиқ ўлчамли шахтани тайёрлаш учун асос бўлиб хизмат қилади.
Лойиҳа истиқболли кўринса-да, уни тижорий мақсадларда қўллашга ҳали вақт бор. Компания 2027-йилнинг биринчи ярмида АҚШ Ядровий тартибга солиш комиссиясига (НРК) лицензия олиш учун ариза топширишни режалаштирган. Фақат барча синовлар муваффақиятли ўтгач ва расмий рухсатномалар олингачгина, дастлабки тижорий станциялар қурилиши бошланади.
Ўзбекистон каби энергетика танқислиги мавжуд ва атом энергетикасини ривожлантиришни мақсад қилган давлатлар учун бундай инновацион ечимлар келажакда қизиқарли бўлиши мумкин. Ер ости реакторлари нафақат хавфсизлик, балки сейсмик барқарорлик нуқтаи назаридан ҳам ўрганилиши лозим бўлган йўналишдир. Ҳозирча эса дунё ҳамжамияти АҚШдаги ушбу тажрибавий бурғулаш ишларининг натижаларини кутмоқда.
