«БАХТ» НИҚОБИДАГИ ЗАҲАР
Биз яшаётган асрнинг энг катта ёлғони — квадрат шаклидаги рангли суратлар ичига яширинган. Бир пайтлар яқинларни боғлаш учун яратилган Инстаграм бугунги кунда миллионлаб инсонларни маънавий қашшоқликка, руҳий тушкунликка ва сунъийлик ботқоғига улоқтирган улкан машинага айланди.
1. «Мукаммаллик» қамоқхонаси
Инстаграм бизга идеал ҳаётни сотади. Филтрлар орқали силлиқланган юзлар, қимматбаҳо машиналар ва доимий саёҳатлар — буларнинг бари сохта саҳна кўринишидир. Инсонлар ўзларининг оддий, аммо ҳақиқий ҳаётларидан уяла бошладилар.
Даҳшати шундаки: Ёш қизлар ва йигитлар экрандаги «идеал» образларга интилиб, ўз табиий қиёфаларидан нафратланишмоқда. Бу — оммавий дисморфофобия (ўз ташқи кўринишидан қониқмаслик) эпидемиясидир.
2. Дофамин қуллиги ва «Лайк» илинжи
Ҳар бир «лайк» ва изоҳ мияга кичик дозада гиёҳванд модда каби таъсир қилади. Биз ўз қадримизни бегона одамларнинг бармоқ ҳаракати билан ўлчайдиган бўлиб қолдик. Агар сурат етарлича эътибор топмаса, инсон ўзини кераксиз, муваффақиятсиз ҳис қилади. Бу — тизимли равишда шакллантирилган руҳий қарамликдир.
3. Кўз-кўз қилиш маданияти (Показзуха)
Инстаграм инсондаги энг паст туйғуни — ҳасадни уйғотади. Биз энди овқатни ейиш учун эмас, суратга олиш учун буюртма берамиз. Саёҳатга дам олиш учун эмас, «сторис» қўйиш учун борамиз. Ҳаёт ҳақиқий лаҳзалардан иборат бўлмай қолди, у шунчаки контент яратиш учун хом ашёга айланди. Биз яшамаяпмиз, биз шунчаки «намойиш этяпмиз».
4. Диққатнинг ўлими ва «Клипча» фикрлаш
«Reels» ва чексиз лента бизнинг диққатни жамлаш қобилиятимизни ўлдирди. Эндиликда инсон 15 сониядан ортиқ давом этадиган жиддий маълумотни қабул қилолмайди. Мия фақат тезкор, енгил ва бемани кўнгилочар нарсаларга мослашиб қолди. Бу — фикрлайдиган жамиятнинг эмас, балки фақат экранни ишқалайдиган (свайп қиладиган) манқуртлар авлодининг шаклланишидир.
5. Рақамли кузатув ва алгоритмлар ҳукми
Инстаграм сиз ҳақингизда ўзингиздан кўпроқ билади. У сизнинг нимани сотиб олишингиз, кимни ёмон кўришингиз ва нимадан қўрқишингизгача ҳисоблаб чиққан. Алгоритмлар сизни ўзингизга ёққан «резонанс» ичига қамаб қўяди, натижада дунёқарашингиз тораяди ва сиз алгоритм бошқарадиган маҳсулотга айланасиз.
Хулоса: Инстаграм — бу бахт намойиш этиладиган, лекин ичида бахтсизлик ҳукм сурадиган виртуал қабристон. У биздан вақтимизни, ҳақиқий туйғуларимизни ва энг муҳими — ўзлигимизни ўғирламоқда. Экранни ўчириш ва ҳақиқий дунёга қайтиш вақти келмадими?
