Нега халқ порахўр амалдорни кўрганда «портлайди»?

Ижтимоий тармоқларда ёки янгиликларда «Фалончи амалдор фалонча миқдорда пора билан қўлга тушди» деган хабар тарқалса, унинг остидаги изоҳлар сониялар ичида нафрат, ғазаб ва лаънатларга тўлиб кетади. Жамият бундай шахсларни асло кечирмайди ва уларнинг устига ўз нафратини аёвсиз сочиб ташлайди. Хўш, нега халқнинг реакцияси бу қадар кескин? Бу нафратнинг ортида қандай руҳий ва ижтимоий омиллар ётибди?

1. Ишончнинг хоинлик билан синдирилиши (Хиёнат туйғуси)

Амалдор — бу оддий шахс эмас. У давлат, демакки, халқ номидан иш кўрадиган, жамият фаровонлигини таъминлаш учун ўша лавозимга қўйилган вакилдир. Одамлар унга ўз тақдирини, солиқларини ва келажагини ишониб топширади. Амалдор пора билан қўлга тушганда, халқ буни шунчаки жиноят деб эмас, балки ўзига нисбатан қилинган тўғридан-тўғри хиёнат деб қабул қилади. Энг яқин одамидан хиёнат кўрган инсон қандай ғазабланса, амалдордан алданган халқ ҳам шундай нафратланади.

2. Ижтимоий тенгсизлик ва адолатсизлик оғриғи

Халқнинг катта қисми эрталабдан кечгача пешона тери тўкиб, ҳалол меҳнат қилади, рўзғор тебратади, солиқ тўлайди ва қонунларга бўйсунади. Кўпчилик оддий эҳтиёжлари учун йиллаб ҳаракат қилаётган бир пайтда, биргина имзо ёки қарор орқали миллионлаб (баъзан миллиардлаб) маблағни чўнтакка урган амалдорни кўриш жамиятдаги адолат туйғусини тириклайин кўмади. Халқдаги нафрат — бу ўша йиллар давомида тўпланган ижтимоий алам ва адолатсизликка бўлган исёндир.

3. «У менинг ҳаққимни еди» деган тушунча

Одамлар жуда яхши тушунишади: амалдор ўғирлаган ёки пора сифатида олган пуллар ҳаводан пайдо бўлмаган. Бу пуллар — битмай қолган йўллар, қурилмаган шифохоналар, совуқ мактаблар ва паст ойликлар демакдир. Порахўр қўлга тушганда, ҳар бир фуқаро унга ўз ризқини, фарзандининг ҳаққини ўғирлаган шахс сифатида қарайди. Шу боис ҳам, нафрат шахсий характерга эга бўлади.

4. Иккиюзламачилик ва баландпарвоз гаплардан чарчоқ

Одатда, коррупцияга ботган амалдорлар минбарларда туриб ватанпарварлик, ҳалоллик ва халққа хизмат қилиш ҳақида энг гўзал нутқларни сўзлашади. Уларнинг мана шу «муқаддас ниқоб» ортига яшириниб, орқаваротдан қинғир ишлар билан шуғуллангани фош бўлганда, одамларда нафрат билан бирга ўта кучли жирканиш пайдо бўлади. Минбардаги «фаришта»нинг аслида «шайтон» бўлиб чиқиши жамиятнинг нафратини икки ҳисса оширади.

5. Жазосизлик синдромига бўлган норозилик

Кўпинча одамларда «катталар барибир сувдан қуруқ чиқади, жазодан қутулиб қолади» деган қўрқув ва шубҳа бўлади. Шу сабабли, порахўр амалдор фош бўлган илк сониялардаёқ халқ ижтимоий судловни бошлаб юборади. Қонуний жазо берилгунига қадар, жамият уни маънавий жиҳатдан «тошбўрон» қилиш орқали ўз адолатини ўрнатишга уринади.

Хулоса: Нафрат — жамиятнинг тириклик белгиси

Халқнинг порахўр амалдорга сочаётган нафрати — бу соғлом жамиятнинг ўзини ҳимоя қилиш реакциясидир. Агар халқ бундай хабарларга бефарқ қарай бошласа, демак, жамият маънан ўлган ва коррупцияни норма сифатида қабул қилган бўлади.

Амалдорнинг пора билан қўлга тушиши ортидан келадиган лаънатлар ва нафрат тўлқини — бу нафақат ўша жиноятчига, балки лавозим курсисида ўтирган ва нафсини жиловлай олмаётган бошқа барча «бўлажак қаҳрамонлар» учун ҳам жиддий ва аёвсиз огоҳлантиришдир.