Сўз заргарининг мангуликка сафари (Иброҳим Ғафуров хотирасига)
2026 йилнинг 6 июнь куни ўзбек адабиёти оғир жудоликка учради. Миллий адабиётшунослик ва таржимачилик мактабининг етакчиларидан бири, фидойи зиёли, Ўзбекистон Қаҳрамони Иброҳим Ғафуров 89 ёшида бу ёруғ дунёни тарк этди.
У бутун умрини сўз санъатига, миллий маънавиятни юксалтиришга бағишлаган, ортидан ўчмас ва бебаҳо мерос қолдирган улуғ сиймо эди.
1937 йил 27 декабрда Тошкентнинг зиёли ва ҳунарманд оиласида туғилган Иброҳим Ғафуров ёшлигиданоқ китобга, илмга кўнгил қўйди. Тошкент давлат университети (ҳозирги Ўзбекистон Миллий университети)ни тамомлагач, унинг бутун ҳаёти матбуот, нашриёт ва ижод билан боғланди.
Ғафур Ғулом номидаги Адабиёт ва санъат нашриёти, “Ўзбекистон адабиёти ва санъати” ҳамда “Миллий тикланиш” газеталарида раҳбарлик лавозимларида ишлаб, юзлаб ёш ижодкорларга устозлик қилди, уларнинг йўлини ёритди. У нафақат хонасида ўтириб ижод қиладиган олим, балки мамлакатнинг ижтимоий-сиёсий ҳаётида, парламент тизимида ҳам фаол иштирок этган катта жамоат арбоби эди.
Иброҳим Ғафуров деганда кўз олдимизга, энг аввало, маҳоратли ва заҳматкаш таржимон келади. У дунё адабиётининг энг оғир, таржима қилиш тугул, тушуниш мураккаб бўлган дурдоналарини ўзбек китобхонига ўз она тилида туҳфа қилди.
“Бутун умримни улуғ асарлар таржимасига бағишлаганман. Заҳматимни ёлғиз Худойим билади…” — деган эди устоз суҳбатларидан бирида.
Айнан Иброҳим аканинг юксак маҳорати ва заргарона меҳнати сабабли ўзбек китобхони қуйидаги улуғ асарларни ўз она тилида ўқиш бахтига муяссар бўлди: Фёдор Достоевскийнинг “Жиноят ва жазо”, “Телба”, “Қиморбоз” романлари; Эрнест Хемингуэйнинг “Алвидо, қурол”, “Чол ва денгиз” асарлари; Жеймс Жойс, Габриэль Гарсиа Маркес ва Чингиз Айтматовнинг дунёни ларзага солган қисса ва романлари.
Устознинг маҳорат билан қилган таржималари ўз навбатида ўзбек тилининг чексиз имкониятлари ва бойлигини бутун дунёга кўрсатиб берди, десак, муболаға бўлмайди.
Адабиётшунос ва мунаққид сифатида у Абдулла Қодирий, Ойбек, Усмон Носир, Мақсуд Шайхзода, Эркин Воҳидов ва Абдулла Орипов каби ижодкорлар меросини теран таҳлил қилди. Унинг қаламига мансуб адабий-танқидий мақолалар, эсселар ўзбек адабиётшунослигининг олтин фондидан жой олди.
Иброҳим Ғафуровнинг камтарона, аммо улуғ меҳнатлари давлатимиз томонидан муносиб қадрланди. У “Ўзбекистон Республикаси санъат арбоби” унвони, “Дўстлик”, “Меҳнат шуҳрати” орденлари ва 2021 йилда мамлакатимизнинг олий мукофоти — “Ўзбекистон Қаҳрамони” унвони билан тақдирланди.
Иброҳим Ғафуров ҳаётда ниҳоятда камтарин, самимий ва ҳалол инсон эди. У бойлик ёки шуҳрат ортидан қувмади. Унинг учун энг катта бахт — битта стол, ручка, қоғоз ва миллат маънавиятига хизмат қилиш эди.
Устоз жисмонан орамизни тарк этган бўлса-да, у таржима қилган китоблар ва ёзган асарлари саҳифасида, у тарбиялаган шогирдларнинг юрагида, ўзбек халқининг хотирасида мангу яшайди.
Охиратингиз обод бўлсин, улуғ Устоз! Миллат сизни ҳеч қачон унутмайди.
“Ҳордиқ плюс” газетаси таҳририяти
