100 йил аввал кўтарилган саволнинг жавоби акс этган кўргазма
2026 йил 2 июль куни Туркий дунё ҳафталиги доирасида Озарбайжон Миллий тарих музейида Биринчи Туркология қурултойининг 100 йиллигига бағишланган “Боку. 1926: Тил, тафаккур ва бирлик” номли кўргазманинг тантанали очилиш маросими бўлиб ўтди.
Кўргазма Туркий маданият ва мерос жамғармаси ҳамда Озарбайжон Миллий тарих музейи ҳамкорлигида ташкил этилди. Лойиҳа кенг жамоатчиликка Биринчи Туркология қурултойининг тарихий аҳамияти, туркий халқларнинг муштарак илмий ва маданий мероси ҳамда туркология фанининг шаклланиши ва ривожланишидаги муҳим босқичларни намойиш этишни мақсад қилган.
Тадбирни очиб берган Озарбайжон Миллий тарих музейи директори, академик Наила Велиханли Биринчи Туркология қурултойи туркий дунё илм-фани ва маданияти тарихидаги бурилиш нуқтаси бўлганини, у туркий халқлар меросини илмий асосда ўрганишга мустаҳкам замин яратганини таъкидлади. Сўз якунида у кўргазмани ташкил этишда кўмаклашган Туркий маданият ва мерос жамғармаси ҳамда Озарбайжон Республикаси Маданият вазирлигига миннатдорлик билдирди.
Ташкилотчилардан бири сифатида сўзга чиққан Туркий маданият ва мерос жамғармаси президенти, профессор Актоти Раимқулова кўргазма концепциясини тақдим этди. У бундан роппа-роса юз йил аввал Биринчи Туркология қурултойида янграган ва ўша даврнинг энг муҳим интеллектуал масалаларидан бирига айланган: “Туркий халқлар ким, улар нимага интилади ва қаерда бирлашади?” деган саволнинг жавоби айнан ушбу кўргазмада ўз ифодасини топганини таъкидлади.
Профессор Актоти Раимқулова қайд этганидек, Жамғарма учун мазкур кўргазма оддий маданий лойиҳа эмас, балки Туркий дунёнинг муштарак тарихий хотираси, умумий илдизлари ва бой маданий меросига юксак эҳтиром ифодасидир.
“Бу ерда намойиш этилган ҳар бир ҳужжат, ҳар бир сурат ва ҳар бир экспонат ўз ҳикоясига эга. Уларга синчковлик билан назар солинг, чунки айнан уларда барчамизни бирлаштирувчи илдизлар мужассам”, — деди Жамғарма президенти.
Шундан сўнг Озарбайжон Республикаси маданият вазири ўринбосари Саодат Юсифова йиғилганларга мурожаат қилиб, умумий тарихий хотирани асраш ва халқлар ўртасидаги маданий алоқаларни мустаҳкамлашга хизмат қилувчи бундай лойиҳаларнинг алоҳида аҳамиятга эга эканини таъкидлади.
Расмий маросим якунлангач, иштирокчилар кўргазма билан яқиндан танишдилар.
Кўргазмада Туркий дунёнинг муштарак тарихидаги энг муҳим босқичлар ўрин олган. Жумладан, туркий халқларнинг умумий маданий илдизлари, XIX–XX асрлардаги алифбо ислоҳотлари, Озарбайжон Демократик Республикасининг тил сиёсати, Янги турк алифбоси ҳаракати, 1926 йилдаги Биринчи Туркология қурултойи, 1937–1938 йиллардаги сиёсий қатағонлар ҳамда мустақиллик даврида Туркий дунё интеграциясининг янги босқичи кўргазма экспозициясида ёритилган.
