Экологик баҳолаш тизимига замонавий халқаро механизмлар жорий этилади
Бугунги глобаллашув жараёнларида мамлакатимизда экологик экспертиза соҳасини такомиллаштириш мақсадида 2025 йилда амалдаги «Экологик экспертиза тўғрисида»ги қонун янги таҳрирда қабул қилинди. 2026 йил 11 майда эса мазкур қонун ижросини таъминлашга қаратилган Вазирлар Маҳкамасининг «Атроф-муҳитга таъсирни баҳолашнинг янги механизмларини жорий қилиш чора-тадбирлари тўғрисида»ги 234-сон қарори қабул қилинди.
Қарор лойиҳаси билан янги таҳрирда қабул қилинган қонун ижросини таъминлашга йўналтирилган қуйидаги бир қатор тартиблар, хусусан, давлат экологик экспертизасини ўтказиш ҳамда атроф-муҳитга таъсирни баҳолашни ўтказиш тартиблари тасдиқланди.
Бунда, амалда 4 та тоифага бўлинган экологик экспертиза объектлари биттага қисқартирилмоқда, бу ўз навбатида атроф-муҳитга таъсири кам бўлган минглаб кичик бизнес вакилларининг экологик экспертиза жараёнларига тортилмаслик имкониятларини яратади. Объектларнинг тармоқлар кесимида берилиши эса ҳуқуқни қўллаш амалиётида чалкашликларнинг олдини олишга хизмат қилади.
Давлат экологик экспертизасини Ягона интерактив давлат хизматлари портали (ЯИДХП) орқали амалга ошириш тартибининг белгиланиши давлат экологик экспертиза соҳасининг шаффофлигини таъминлаб беради. Шунингдек, экологик экспертиза субъектларининг ҳуқуқ ва мажбуриятлари, экологик хулосалар бўйича муаммоли масалаларни коллегиал ҳал этиш институтлари, атроф-муҳитга таъсирни баҳолаш материаллари ва экологик нормативларни ишлаб чиқишда халқаро ҳужжатлар, хусусан, Париж келишуви, Базель, Био-хилма-хиллик конвенциялари доирасида олинган мажбуриятлар ижросига йўналтирилган ҳуқуқий асослар жорий этилмоқда.
Жамоатчилик эшитувларини ўтказиш ҳамда жамоат экологик экспертизасини амалга ошириш тартибларининг ишлаб чиқилганлиги экологик қарорлар қабул қилишда демократик қадриятларни мустаҳкамлашда муҳим ҳужжат сифатида эътироф этилади. Мазкур ҳужжатлар Орхус конвенцияси доирасида олинган мажбуриятлар ижросини таъминлашнинг ҳуқуқий асосларини белгилаб беради.
Шунингдек, лойиҳачилар фаолиятини ташкил этиш ва уларнинг рейтингини юритиш ҳамда малака сертификатини бериш тартиблари, лойиҳани ишлаб чиқувчи ташкилотлар фаолиятини ташкил этиш, уларнинг иш самарадорлигини ва ишлаб чиқиладиган ҳужжатлар сифатини баҳолаш мақсадида уларнинг рейтингини юритиш, шунингдек, лойиҳани ишлаб чиқувчи ташкилотларда фаолият олиб бораётган ходимларга қўйилган талаблар, уларга малака сертификатини бериш тартиблари белгиланмоқда.
Таъкидлаш жоизки, экологик баҳолаш тизимида стратегик экологик баҳолаш халқаро амалиётнинг устувор тадбирларидан бири ҳисобланади. Стратегик экологик баҳолаш бўйича экологик маърузани тайёрлаш ва унинг сифатини баҳолаш тартиби ўз навбатида давлат дастурлари, концепциялари ва шаҳарсозлик ҳужжатлари каби стратегик ҳужжатларнинг барқарорлигини таъминлайди.
Давлат экологик экспертизаси органлари томонидан биргина 2025 йилда 49 620 та экологик экспертиза хулосалари берилган бўлиб, шундан 700 га яқин лойиҳа экологик талабларга жавоб бермаганлиги аниқланган. Қарор билан лойиҳачиларга нисбатан малака сертификатини жорий этиш ва лойиҳа ташкилотлари рейтингини шакллантиришнинг ҳуқуқий асослари белгиланаётганлиги ўз навбатида улар томонидан экологик талабларга жавоб бермайдиган лойиҳа ҳужжатларини тайёрлашни олдини олишга хизмат қилади.
Янги қарор билан экологик баҳолаш тизимига замонавий халқаро механизмларни жорий этиш атроф-муҳит муҳофазасини таъминлаш, экологик хавфларни камайтиришга хизмат қилади. Бу жараён нафақат табиатни асраш, балки келажак авлод учун соғлом ва хавфсиз муҳит яратишда ҳам муҳим омил бўлади.
