Кредитга сотилган умр

Яқинда бир дўстим билан гурунглашиб қолдик. У — давлат идорасида ишлайдиган, обрўли мутахассис. Лекин ишдан кейин ярим тунгача «Яндекс»да рул қийнайди. Чапдаст, ҳаракатчан, оила боқаман деб тиним билмайди. Аммо суҳбат асносида унинг ичидаги «ярақлаган» ҳаётнинг қора пардаси очилиб кетди.

«Олифтагарчилик қурсин…»

Дўстимнинг айтишича, уйидаги чангютгичдан тортиб, қўлидаги сўнгги моделдаги iPhoneгача кредитга олинган. Ҳатто тагидаги машинаси ҳам аслида ўзиники эмас — банкники.

«Топган-тутганимиз, аёлимнинг ойлиги, менинг иккита ишимдан келадиган даромад — жами 17 миллион сўм атрофида бўлади. Лекин биргина машинанинг кредитига 6,8 миллион тўлайман. Маиший техникалар, коммунал тўловлар, мактаб-боғча, ейиш-ичиш… Етказолмаяпман, дўстим, чарчадим», — дейди у кўзларидаги нур сўниб.

18 000 сўмлик «армон»

Суҳбатнинг энг юракни эзадиган жойи мана бу бўлди:

«Ўтган куни бозорда юриб, роса шашлик егим келди. Ҳидлари димоғни ёради… Сўрасам, бир сих қийма 18 000 сўм экан. Икки сих олсам — 36 000. Чўнтагимга қарадим-у, шуни ҳам ўзимга раво кўролмадим. Ойига 17 миллион сўм пул кириб келадиган хонадонда икки сих шашликка пул топилмаяпти-я?!»

Бу шунчаки иқтисодий муаммо эмас. Бу — маънавий қарамлик. Биз қачондан бери «одамлар нима дейди?» ёки «фалончидан кам бўлмай» деб, ўз ҳаловатимизни банк фоизларига, тинчимизни темир-терсакка алмаштирадиган бўлдик?

Замонавий «кишан»

Кредит — инсонни ижоддан, эркин фикрлашдан ва ҳаёт завқидан маҳрум қиладиган замонавий кишандир. У сени фақат «тўлов куни» ҳақида ўйлайдиган, тинимсиз югурадиган роботга айлантириб қўяди. Даромад қанча катта бўлмасин, агар у сеники бўлмаса, сенинг чўнтагингдан шунчаки «транзит» бўлиб ўтиб кетса — демак, сен ўз ҳаётингнинг эгаси эмассан.

Сен — банкнинг маош олмайдиган хизматкорисан.

Хулоса ўрнида

Дўстимнинг воқеаси барчамиз учун аччиқ дарс:

1. Топганингдан камроқ сарфлашни ўрганиш — бу бойликнинг биринчи қоидаси.

2. Кўзбўямачилик ва олифтагарчилик учун умрни гаровга қўйманг. iPhone’нинг янги модели чиқаверади, аммо сизнинг ёшлигингиз ва соғлиғингиз қайтмайди.

3. Эркинлик — ҳар қандай бренддан, ҳар қандай машинадан устун.

Бугун бозорга тушганда икки сих шашлик ейишдан олдин банкка қанча қарзингиз борлигини эмас, балки бугунги кунингиздан қанчалик мамнун эканингизни ўйлай оладиган даражада яшанг.

Зеро, ҳақиқий бойлик — қарзсиз ўтган тун ва хотиржам ичилган чойдир.

 Резо Муҳаммадий