Рақамли гиёҳвандлик! Сизни тунаш билан бирга заҳарлашаяпди!!!

Сўнгги бор қачон бирор китобни ёки узун мақолани чалғимасдан, охиригача ўқидингиз? Агар ҳозир бу матннинг иккинчи хатбошисига ўтмай туриб, телефонингизга билдиришнома келса ёки «бошқа иловага кириб чиқсамми?» деган фикр ўтса — демак, сизда ҳам «рақамли заҳарланиш» аломатлари бор.

1. 8 сониялик олтин балиқчалар

Тадқиқотларга кўра, замонавий инсоннинг диққатни бир жойга жамлаш қобилияти ўртача 8 сонияни ташкил этади. Таққослаш учун: аквариумдаги олтин балиқчаларда бу кўрсаткич — 9 сония. Биз диққат борасида балиқлардан ҳам орқада қоляпмиз.

Нега бундай бўлди? Чунки ижтимоий тармоқлар (TikTok, Reels, Shorts) алгоритмлари миямизни «тезкор дофамин»га ўргатиб қўйди. Ҳар бир янги видео — бу мия учун кичик бир мукофот. Натижада, мия узоқ вақт давом этадиган меҳнатни (китоб ўқиш, ўқиш, мураккаб лойиҳа устида ишлаш) «зерикарли» деб ҳисоблай бошлайди.

2. Сиз маҳсулот эмассиз, сизнинг диққатингиз — маҳсулот

Сиз ижтимоий тармоқлардан бепул фойдаланаман деб ўйлайсизми? Аслида, сиз ўзингизнинг энг қимматли бойлигингиз — вақтингиз ва диққатингиз билан тўлаяпсиз. Сиз экранга тикилиб турган ҳар бир сония реклама берувчилар учун пул дегани. Дунёнинг энг ақлли муҳандислари сизнинг диққатингизни қандай қилиб илова ичида кўпроқ ушлаб қолиш устида бош қотиришмоқда.

«Агар сиз маҳсулот учун пул тўламаётган бўлсангиз, демак, маҳсулот — сизнинг ўзингизсиз.»

3. Диққатни қандай қайтариш мумкин?

Мия — бу мушак. Уни қайта машқ қилдириш мумкин. Бунинг учун қуйидаги оддий, лекин самарали қадамларни синаб кўринг:

• «Рақамли детокс»: Кунига ҳеч бўлмаса 1 соат телефонни бошқа хонада қолдиринг.

• Билдиришномаларни (notifications) ўчиринг: Фақат энг муҳим қўнғироқлар қолсин. Қолган «лайк»лар кутиб тура олади.

• Тўқ сариқ зона: Телефонингиз экранини «оқ-қора» (grayscale) режимига ўтказинг. Ранглар йўқолгач, мия учун иловалар жозибадорлигини йўқотади.

• Зерикишга рухсат беринг: Навбатда турганда ёки йўлда кетаётганда телефон кавламанг. Шу шунчаки атрофни кузатинг. Айнан зериккан пайтда инсонда креатив фикрлар туғилади.

Хулоса

Биз маълумотлар уммонида яшаяпмиз, лекин билимга ташнамиз. Диққат — бу XXI асрнинг янги валютаси. Ким ўз диққатини бошқара олса, ўша муваффақиятга эришади. Қолганлар эса алгоритмлар қули бўлиб қолаверади.

Танлов ўзингизда: сиз экранни бошқарасизми ёки экран сизни?