Тошкент метросининг яна 19 та бекатида кассалар ёпилаётгани ўз йўлига, “кассир опа”ларнинг тақдири нима бўларкан?

1-февралдан Тошкент метрополитени яна 19 та бекатда чипта кассаларини босқичма-босқич ёпилади. Бу ҳақда метрополитен матбуот хизмати хабар берди. Йўловчиларнинг катта қисми йўл ҳақини нақдсиз усулларда тўламоқда (бу арзонроқ). Электрон тўлов имконияти бўлмаган ҳолларда инфокиосклар орқали ҚР кодли қоғоз чипталарни харид қилиш мумкин.

Рақамлаштириш йўлида ташланган бу қадам, шубҳасиз, шаҳар инфратузилмасининг самарадорлигини оширади. Қулайлик, арзон нарх ва вақт унумдорлиги замонавий дунёнинг асосий талабларидир. Бироқ, технология ютуқлари ортида турган ижтимоий нархни ҳам унутмаслик керак. Кассада ўтирган юзлаб ходимларнинг ишсиз қолиши — бу шунчаки статистик маълумот эмас, балки меҳнат бозоридаги глобал силжишнинг кичик бир аксидир. Бу вазият алгоритмлар ва автоматлаштирилган тизимлар инсон меҳнатини сиқиб чиқараётганининг очиқ-ойдин исботидир.

Бугун метро кассирлари ўрнини инфокиосклар эгаллаётган бўлса, эртага бу тенденсия бошқа соҳаларга ҳам шафқатсизларча кириб боради. Яқин ўн йилликда ҳайдовчисиз юк машиналари ва таксилар жамоат транспорти тизимини бутунлай ўзгартириши кутилмоқда. Ресторанларда офитсиантлар, дўконларда сотувчилар ўрнини ақлли роботлар ва ўз-ўзига хизмат кўрсатиш терминаллари эгаллайди.

Сунъий интеллект (ChatGPT, генератив тизимлар) нафақат қўл меҳнатини, балки матн ёзиш, таржима қилиш, дастурлаш ва ҳатто оддий юридик маслаҳатларни ҳам ўз зиммасига олмоқда.

Ёшлар ва бугунги куннинг барча фаол қатламлари ишга, касбга ва таълимга бўлган муносабатини тубдан ўзгартириши шарт. Энди «бир умрга битта касб» тушунчаси ўтмишда қолди. Биз «доимий ўзгарувчан дунё»га мослашишимиз керак. Келгуси йилларда роботлар ва тизимлар бизнинг бугунги кундаги одатий иш ўринларимизни эгаллаши муқаррар, аммо бу инсониятнинг кераксиз бўлиб қолишини англатмайди.

Аксинча, бу биздан янги босқичга кўтарилишни талаб қилади. Биз алгоритмлар бажара олмайдиган — креативлик, эмотсионал интеллект, мураккаб қарорлар қабул қилиш ва ахлоқий таҳлил каби хусусиятларимизни ривожлантиришимиз лозим.

Технологиялар бизнинг душманимиз эмас, балки рақобатчимиздир. Агар биз фақат механик ишларни бажариш билан чеклансак, ютқазамиз. Агар тизимларни бошқаришни, улар билан ҳамкорлик қилишни ва доимий янгиланишни ўргансак — келажак бизники бўлади. Метро кассасининг ёпилиши — барчамизга берилган сигнал.