«Америка асри»нинг якуни яқинми?..
Сўнгги кунларда Эрон атрофида содир бўлаётган воқеалар нафақат минтақавий хавфсизликни, балки АҚШнинг жаҳон саҳнасидаги гегемонлик мақомини ҳам сўроқ остида қолдирмоқда. Дональд Трамп маъмуриятининг Эрон режимини тезкорлик билан ўзгартиришга бўлган уриниши кутилган натижани бермади. Эндиликда Оқ уй стратегик жиҳатдан мураккаб — «Суэц моменти» деб аталувчи тарихий палла қаршисида турибди.
Ҳарбий операция давомида Ормуз бўғозининг ёпилиб қолиши АҚШ учун кутилмаган ва оғир синов бўлди. Президент Трамп бир томондан ўз армиясининг «енгилмас кучи» ҳақида баёнотлар берса, иккинчи томондан НАТО бўйича иттифоқчиларини «қўрқоқлик»да ва бўғозни деблокада қилишда ёрдам бермаётганликда айбламоқда. Иттифоқчиларнинг ушбу жараёндан ўзини четга олиши Ғарб альянси ичидаги инқироз ва Вашингтон авторитетининг пасайиши сифатида баҳоланмоқда.
Сиёсий таҳлилчилар Трампнинг муаммолар қаршисида ортга чекинишга бўлган мойиллигини («Trump always chickens out» — TACO) қайд этмоқдалар. Ормуз бўғози масаласини ҳарбий йўл билан ҳал қила олмаслик ёки бу вазифадан воз кечиш АҚШ учун тарихий мағлубият бўлиши мумкин. Бу нафақат Яқин Шарқдаги таъсир кучини йўқотиш, балки бошқа геосиёсий рақиблар (хусусан, Тайвань масаласида Хитой) учун Америка манфаатларини писанд қилмасликка ишора бўлади.
Бугунги вазият 1956 йилдаги Суэц инқирозига қиёсланмоқда. Ўшанда Буюк Британия ўз таъсирини йўқотиб, глобал етакчиликдан воз кечишга мажбур бўлган эди. Агар АҚШ Ироқ ва Афғонистондаги муваффақиятсизликлардан сўнг Эрон инқирозидан ҳам мағлуб бўлиб чиқса, бу «Америка асри»нинг якуни сифатида тарихга кириши мумкин.
Ҳозирда Вашингтон танлов қаршисида: ё барча хавфларни бўйнига олиб, Ормуз бўғозини якка тартибда озод қилиш ёки ўз чекиниши билан жаҳон тартиботидаги етакчилик ўрнини бўшатиб бериш. Воқеалар ривожи яқин кунларда халқаро муносабатларнинг янги харитасини чизиб бериши кутилмоқда.
